ABŞ və İran arasında aparıldığı iddia olunan danışıqlara dair sızdırılmış 14 bəndlik memorandum layihəsi iki ölkə arasında münasibətlərin normallaşmasına yönəlmiş genişmiqyaslı çərçivəni ortaya qoyub.

Diplomatik mənbələrin əldə etdiyi məlumata görə, sənəd hələlik yekun deyil və İsveçrədə keçirilməsi planlaşdırılan rəsmi imzalanma mərhələsinə qədər dəyişdirilə bilər. Layihə back-channel (qapalı kanallar) vasitəsilə aparılan danışıqların nəticəsi kimi qiymətləndirilir.

Sənəddə nələr əks olunub?

Sızdırılan məlumata əsasən, 14 bəndlik layihə aşağıdakı əsas məqamları ehtiva edir:

Döyüş əməliyyatlarının dayandırılması
ABŞ və İran, eləcə də onların müttəfiqləri bütün cəbhələrdə dərhal və daimi atəşkəs elan etməyi öhdələrinə götürür.

Suverenliyə hörmət
Tərəflər bir-birinin ərazi bütövlüyünü tanımaq və daxili işlərə qarışmamaq barədə razılığa gəlir.

60 günlük danışıqlar müddəti
Yekun sazişin 60 gün ərzində hazırlanması, zərurət olarsa uzadılması nəzərdə tutulur.

Hərbi gərginliyin azaldılması
ABŞ-ın bölgədə hərbi mövcudluğunu azaltması və dəniz ticarətinin bərpası ilə bağlı addımlar atması planlaşdırılır.

İranın öhdəlikləri
İranın Fars körfəzi və Oman dənizi marşrutlarında kommersiya gəmilərinin təhlükəsiz hərəkətini təmin etməsi gözlənilir.

İqtisadi paket və sanksiyaların yumşaldılması
Layihədə İran üçün 300 milyard dollara qədər iqtisadi bərpa proqramı və sanksiyaların mərhələli şəkildə ləğvi nəzərdə tutulur.

Nüvə proqramı məsələsi
İranın nüvə silahı əldə etməyəcəyinə dair öhdəlik götürməsi vurğulansa da, zənginləşdirilmiş uran ehtiyatları ilə bağlı məsələlər açıq qalır.

Digər müddəalar
Sənəddə həmçinin İran neft ixracına icazə, dondurulmuş aktivlərin azad edilməsi, monitorinq mexanizmi və BMT Təhlükəsizlik Şurasının təsdiqi kimi maddələr də yer alır.

“Siyasi razılaşma sənədi” kimi qiymətləndirilir

Məlumata görə, sənəd hüquqi baxımdan məcburi müqavilə deyil və hazırkı mərhələdə yalnız siyasi çərçivə sənədi kimi dəyərləndirilir. Əsas detallarda, xüsusilə İranın nüvə proqramı ilə bağlı məsələlərdə hələ də razılaşma əldə olunmayıb.

Rəsmi Vaşinqton və Tehran sənədin sızdırılmış versiyası ilə bağlı ehtiyatlı açıqlamalar verərək, danışıqların davam etdiyini və yekun qərarın hələ qəbul olunmadığını bildiriblər.

Diplomatlar isə vurğulayırlar ki, razılaşma baş tutarsa, bu, ABŞ–İran münasibətlərində son onilliklərin ən mühüm dönüş nöqtələrindən biri ola bilər.