İyulun 1-də “Təhlükədə olan alimlər” (Endangered Scholars Worldwide) təşkilatı Azərbaycan hakimiyyətini akademik azadlıqları pozmaqda və tənqidi mövqeyə görə alimləri əsassız ittihamlarla həbs etməkdə ittiham edən bəyanat yayıb. Təşkilat Azərbaycan hökumətindən bu cür repressiv addımlara son qoymağı və təqib olunan alimlərin azadlığa buraxılmasını tələb edib.

Bəyanatda bildirilir ki, Azərbaycanda akademik azadlıq ciddi şəkildə təhlükə altındadır. Alimlər hökumətin siyasətini tənqid etdikləri üçün saxta hüquqi ittihamlarla üzləşir, ədalətsiz məhkəmə proseslərinə məruz qalırlar. Bu vəziyyət prezident İlham Əliyevin hakimiyyətinin 22-ci ilində də dəyişməyib.

Qubad İbadoğlunun işi

Təşkilatın xüsusi diqqət yetirdiyi alimlərdən biri tanınmış iqtisadçı, London İqtisad Məktəbinin tədqiqatçısı Qubad İbadoğludur. O, 2023-cü ilin iyulunda “saxta pul dövriyyəsi” ittihamı ilə həbs edilib, 274 gün istintaq təcridxanasında saxlandıqdan sonra 2024-cü ilin aprelində ev dustaqlığına buraxılıb. Hazırda o, əlavə olaraq “dini ekstremist materialların hazırlanması və yayılması” kimi yeni ittihamlarla üz-üzədir.

Bəyanatda İbadoğlunun sağlamlıq vəziyyətinin pisləşdiyi, lakin tibbi yardıma çıxışının məhdud olduğu qeyd olunur. Bundan əlavə, onun ailəsinə qarşı da təzyiqlər davam edir: qardaşına cinayət işi açılıb, ailəyə məxsus əmlak müsadirə edilib. Avropa Komissiyasının vitse-prezidenti Kaja Kallas bu məsələni prezident İlham Əliyev qarşısında qaldırsa da, nəticə əldə olunmayıb.

Digər alimlərin durumu

Bəyanatda Qubad İbadoğlunun işinə paralel olaraq həbs olunan digər alimlərə də diqqət yetirilib:
• Fazil Qasımov – İstanbul Universitetinin doktorantı, 2023-cü ilin avqustunda Türkiyədən Azərbaycana ekstradisiya edilib və İbadoğlu işi ilə əlaqəli istintaqa cəlb olunub. Hazırda 9 il həbs cəzası çəkir.
• İqbal Əbilov – Belarus Dövlət Universitetində doktorantura təhsili alırdı. 2024-cü ilin iyulunda “vətənə xəyanət” ittihamı ilə həbs edilib və 18 il azadlıqdan məhrum edilib. O, talış icmasının nümayəndəsi kimi, etnik və siyasi ayrı-seçkiliyin qurbanı sayılır.
• Bəhruz Səmədov – Çexiyanın Karl Universitetində doktorant idi. 2024-cü ilin avqustunda Azərbaycana ailə ziyarəti zamanı saxlanılıb. 2020-ci ildə İkinci Qarabağ Müharibəsi və hökumətin Qarabağ siyasətinə dair tənqidi yazılarına görə “vətənə xəyanət” ittihamı ilə 15 il həbs cəzası alıb. Hazırda aclıq aksiyası keçirir.

Təşkilatın çağırışı

“Təhlükədə olan alimlər” təşkilatı bu həbsləri qətiyyətlə pisləyib və bildirib ki, akademik azadlıq insan haqlarının ayrılmaz hissəsidir. Bəyanatda deyilir:

“Biz Azərbaycan hökumətini akademik azadlığı pozan bütün hərəkətlərdən dərhal imtina etməyə və tənqidi mövqeyinə görə əsassız yerə həbs olunan alimləri azad etməyə çağırırıq. Eyni zamanda, akademik azadlığın müdafiəsinə sadiq olan beynəlxalq ictimaiyyəti də bu çağırışa qoşulmağa dəvət edirik.”

Təşkilat beynəlxalq insan haqları qurumlarını, akademik institutları və qərb hökumətlərini Azərbaycandakı vəziyyətə biganə qalmamağa çağırıb.