Azərbaycanın Xarici İşlər Naziri Ceyhun Bayramov şənbə günü BMT Baş Assambleyasının illik sessiyasında çıxış edərək Ermənistanla “qismən sülh”ün mümkün olmadığını bəyan edib. Bu açıqlama İrəvanın həftənin əvvəlində daha nikbin mövqe sərgiləməsindən sonra səsləndirilib. Bayramovun sözləri iki ölkə arasındakı mövqelərin kəskin fərqliliyini ön plana çıxararaq, hərtərəfli sülh müqaviləsinin yekunlaşdırılması üçün qarşıda duran əhəmiyyətli maneələri vurğuladı.


“Qonşulara qarşı ərazi iddiaları ilə bu qədər ağrı və iztirabdan sonra qismən sülh mümkün deyil,” deyə Bayramov assambleyada çıxış edərək bildirdi. O, xüsusilə Ermənistanın Konstitusiyasında “Dağlıq Qarabağla birləşmə” ifadələrinə istinadların aradan qaldırılmasının vacibliyini vurğuladı. Dağlıq Qarabağ beynəlxalq səviyyədə Azərbaycanın bir hissəsi kimi tanınsa da, Ermənistan uzun illərdir ki, bu bölgə ilə bağlı mübahisəli mövqe tutur.

Bayramovun bu açıqlamaları, Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyanın cümə axşamı günü Azərbaycanla sülhün “yalnız mümkün deyil, həm də əldə edilə bilən” olduğunu bildirməsindən sonra səsləndirilib. Paşinyanın sözləri onilliklər boyu davam edən və bir neçə uğursuz danışıqlar, ara-sıra baş verən döyüşlər, ən çox da 2020-ci il müharibəsi nəticəsində Ermənistanın ciddi ərazi itkilərinə məruz qalması ilə nəticələnən münaqişə dövründə nadir rast gəlinən bir nikbinlik ifadəsidir.

Davam edən gərginliyə baxmayaraq, hər iki ölkə sülh müqaviləsi istiqamətində irəliləyiş əldə etdiklərini və müqavilənin 80 faiz hazır olduğunu bildiriblər. Müqaviləyə sərhədlərin delimitasiyası və digər texniki məsələlər üzrə müddəaların daxil edildiyi deyilir. Lakin Bakı, bütün həll olunmamış məsələlərin razılaşdırılmasını tələb edərək, Ermənistanın “Azərbaycan ərazilərinə qarşı ərazi iddialarından birdəfəlik imtina etməsi üçün Konstitusiyasını dəyişməsini” israrla vurğulayır.

Eyni sessiyada çıxış edən Paşinyan, Azərbaycanın əsas tələbini yerinə yetirməyə hazır olduğunu bəyan edərək, Azərbaycanın Naxçıvan eksklavına Ermənistan üzərindən nəqliyyat çıxışını təmin edəcəyini bildirib. Bu koridor, Azərbaycanın əsas ərazisini onun ənənəvi müttəfiqi Türkiyə ilə birləşdirəcək. Lakin Paşinyan, hər bir detalın həll edilməsinin müqavilənin imzalanması üçün şərt kimi irəli sürülməsinə qarşı çıxıb.

“Sülh müqaviləsi və ya hər hansı bir razılaşmanın hər şeyi həll edib nizama salacağına dair heç bir presedent yoxdur,” deyə Paşinyan bildirdi və hər iki tərəfi dərhal layihə müqaviləsini imzalamağa və qalan məsələləri davamlı dialoq yolu ilə həll etməyə çağırdı.


Qərb diplomatları Bakının Ermənistan Konstitusiyasında dəyişikliklər edilməsinə dair tələblərini şübhə ilə qarşılayıb və qeyd ediblər ki, belə bir dəyişiklik yalnız ümummilli referendumla həyata keçirilə bilər — bu isə uzun və qeyri-müəyyən bir prosesdir. “Bu tələb, Bakının mümkün olmayanı tələb edərək razılaşma imzalamaqdan yayınmaq üçün bir üsul ola bilər,” deyə danışıqlarla tanış olan Avropa diplomatı bildirib.

Bayramovun konstitusiya dəyişikliklərində israrlı olması və Ermənistanın “hərbi büdcəsini kəskin şəkildə artırmaqda” və “ənənəvi və yeni təchizatçılardan çox sayda hücum silahları almaqda” ittiham etməsi, iki tərəf arasında davam edən dərin inamsızlığı göstərir, baxmayaraq ki, diplomatik təmaslar davam edir.

Bununla belə, Azərbaycanın xarici işlər naziri qonşuların münasibətlərinin normallaşdırılması istiqamətində “əhəmiyyətli irəliləyiş” olduğunu etiraf edərək, prosesi “bu kritik məqamda” başa çatdırmaq üçün “ilk addımların” atılmasına çağırıb. Onun sözləri göstərir ki, Ermənistan Azərbaycanın konstitusiya tələblərinə əməl etdiyi halda, razılaşmanın əldə olunacağına dair ehtiyatlı bir nikbinlik mövcuddur.

Noyabr ayında Bakıda keçiriləcək BMT-nin illik iqlim dəyişikliyi konfransı COP29-un, hər iki tərəfi sülh müqaviləsini yekunlaşdırmağa sövq edə biləcəyi düşünülür. Bütün dünyadan rəsmi şəxslər və diplomatların iştirak etməsi gözlənilən bu yüksək səviyyəli tədbir, tarixi bir razılaşmanın imzalanması üçün uyğun bir mərhələ təklif edə bilər və bununla da regionun ən çətin həll olunan münaqişələrindən birinə son qoyula bilər.

Sülh müqaviləsinin əldə olunma ehtimalı qeyri-müəyyən olaraq qalır, lakin geosiyasi maraqların və beynəlxalq diqqətin kəsişməsi COP29-un Bakıda keçirilməsi ilə Baku və İrəvan arasındakı boşluğun aradan qaldırılması üçün əlavə impuls yarada bilər. Amma Ermənistanın Azərbaycanın konstitusiya tələblərini yerinə yetirib-yetirə bilməyəcəyi və ya bunu edəcəyinə dair sual hələ də cavabsız qalır və bu, sülh yolunu qeyri-müəyyənliklərlə dolu vəziyyətdə saxlayır.