Azərbaycanda siyasi motivli işlərdə müdafiə tərəfi bir daha hüquq pozuntusu iddiaları ilə çıxış edib. Tanınmış vəkil Nazim Musayev, istintaq sirri sayılan məlumatların hökumətyönlü media orqanlarında yayılması ilə bağlı narahatlığını bildirib. O, bu halın sistematik xarakter aldığını və istintaq orqanlarının deyil, daha yüksək dairələrin göstərişi ilə həyata keçirildiyini düşünür.

“Səhər durub görürsən ki, cinayət işinin bütün materialları ‘Real TV’, ‘Baku TV’ və digər hökumətyönlü kanalların efirində, jurnalist dili ilə, ağır ittihamedici damğalarla yayımlanır. Halbuki biz vəkillərdən bu materialların yayılmaması barədə yazılı iltizam alınır”, – deyə Musayev 30 may tarixində Facebook səhifəsində yazıb.

Nazim Musayev ölkədə siyasi motivli işlərdə çıxış edən azsaylı vəkillərdən biridir. Onun müştəriləri arasında Tofiq Yaqublu, Müşfiq Cabbar, Xəyalə Ağayeva, Möhyəddin Orucov kimi müxalif və ictimai fəallar yer alır.

İstintaq sirrinin pozulması hüquqi, siyasi və etik problemdir

Cinayət Prosessual Məcəlləyə görə, istintaq materiallarının qanunsuz yayılması cinayət məsuliyyəti yarada bilər. Lakin mövcud vəziyyət göstərir ki, bu qayda yalnız müdafiə tərəfinə şamil edilir. Vəkillər istintaq sirrinin mətbuata sızmasının qarşısının alınmamasını prokurorluğun səlahiyyətsizliyi ilə deyil, siyasi iradə ilə izah edirlər. “Bu media qurumlarının bu cür materialları yaymaqda azad olması onu deməyə əsas verir ki, onları prokurorluq yox, ondan da yuxarıda dayanan dairələr himayə edir”, – deyə Musayev əlavə edib.

Hökumətyönlü medianın “təkistiqamətli” fəaliyyəti

Azərbaycanda fəaliyyət göstərən əksər televiziya kanalları və iri xəbər saytları hökumət xəttinə uyğun nəşrlərlə tanınır. Müstəqil jurnalistlərin istintaqa cəlb olunduğu hallar daha başlamamışdan öncə dövlətə bağlı media qurumları onları “casus”, “xarici qüvvələrin əlaltısı” kimi təqdim etməyə başlayır.

2023-cü ilin noyabrından başlayaraq “Toplum TV” və digər qurumlara qarşı həbslər dalğası fonunda “AzTV”, “Report.az” və digərləri bu fəalları ABŞ-a işləyən casus şəbəkəsinin üzvləri kimi təqdim etmişdi. Hələ o zaman, cinayət işləri ictimaiyyətə məlum olmamışdı.

Müstəqil medianın iddiasına görə, bu tip süjetlərdə yer alan “detallar” yalnız istintaq materiallarından əldə edilə bilər. Onlar isə hüquqi olaraq qapalı olmalıdır.

Təlimatlı media və “skrinşot qalmaqalı”

2021-ci ildə “Eurasianet” portalının yaydığı reportajda Azərbaycan jurnalistlərinin Prezident Administrasiyasından gələn təlimatlarla işlədiyi təsdiq edilmişdi. WhatsApp qrupunda yayılan və sayta sızdırılan mesajlar göstərirdi ki, gündəmdə olan hadisələrin necə işıqlandırılacağı bir mərkəzdən idarə olunur. Hazır başlıqlar, yazı mətnləri və vurğulanacaq cümlələr əvvəlcədən göndərilirdi.

Bu praktika xüsusilə “siyasi” işlərdə özünü daha qabarıq şəkildə göstərir. Məhkəmə qərarı olmadan jurnalist və ictimai fəallar haqqında yayılan məlumatlar, onların “cinayətkar” obrazında təqdim edilməsi əvvəlcədən formalaşdırılmış ictimai rəyi göstərir.

Nəticə: müdafiə hüququna xələl və medianın partnyor rolu

Bütün bu hallar hüquqşünaslar və beynəlxalq təşkilatlar tərəfindən ədalətli məhkəmə araşdırması hüququnun pozulması kimi qiymətləndirilir. Vəkillərin informasiya üzərində nəzarəti məhdudlaşdırılır, ictimai rəyə yönələn kampaniyalar isə istintaqın obyektivliyinə şübhə yaradır.

Hökumətyönlü medianın bu prosesi aktiv şəkildə dəstəkləməsi onun informasiya vasitəsindən çıxaraq, prosesin bir hissəsinə çevrildiyini ortaya qoyur.