Dünyanın diqqəti Yaxın Şərqdəki müharibələrə, region ölkələrinin isə təhlükəsizlik və iqtisadi çağırışlara fokuslandığı bir vaxtda, Azərbaycan Parlamentində cəmiyyətin gözündən yayınan, lakin strateji əhəmiyyət daşıyan bir qanun layihəsi müzakirəyə çıxarılıb. Söhbət “Lotereyalar və digər oyunlar haqqında” qanuna təklif edilən dəyişikliklərdən gedir. Qanun layihəsinə əsasən, ölkə ərazisində yalnız süni torpaq sahələrində kazino oyunlarının təşkilinə icazə veriləcək.

Qanunvericiliyin bu şəkildə dəyişdirilməsi, ilk baxışdan oyun biznesinin sərt şəkildə tənzimlənməsi, onun məhdud ərazidə icazə çərçivəsində fəaliyyət göstərməsini təmin etmək məqsədi daşıyır kimi görünə bilər. Lakin bu dəyişikliklərin arxasında daha dərinə getdikdə, ictimai maraq doğuran ciddi suallar ortaya çıxır.

Süni torpaq sahələri harada yerləşir?

Azərbaycanda “süni torpaq sahəsi” anlayışı əslində çox spesifik bir məkana işarə edir. Hazırda ölkə üzrə geniş miqyasda tikilən və süni şəkildə yaradılan torpaq sahəsi yalnız Emin Ağalarovun rəhbərlik etdiyi “Sea Breeze Group” tərəfindən Nardaran sahillərində tikilən süni adalardır. Xəzər dənizinin sahilində yerləşən bu adalar bir neçə ildir ki, iri miqyaslı tikinti və daşınmaz əmlak layihələri üçün yaradılır və sahibkar tərəfindən eksklüziv investisiya məkanı kimi təqdim olunur.

Bu da o deməkdir ki, qanun layihəsi qəbul ediləcəyi təqdirdə, Azərbaycan ərazisində yalnız həmin süni adalarda – yəni Emin Ağalarovun biznesinin yerləşdiyi sahədə kazino fəaliyyətinə icazə veriləcək. Bu, bir şəxsin və ya şirkətin qanun vasitəsilə bilavasitə hüquqi və iqtisadi üstünlük qazanması kimi qiymətləndirilə bilər.

Nə üçün məhz indi?

Təklif olunan dəyişikliklərin müzakirəyə çıxarıldığı dövr də diqqətçəkicidir. Beynəlxalq mediada diqqət Qəzza müharibəsi, İran-İsrail gərginliyi, Ukrayna-Rusiya müharibəsi kimi böyük geopolitik hadisələrə yönəlmişkən, daxildə bu cür mübahisəli qanunların gündəmə gətirilməsi müəyyən dairələrin bundan istifadə etməyə çalışdığı qənaətini yaradır.

Azərbaycan cəmiyyəti üçün kazino məsələsi yalnız hüquqi və iqtisadi deyil, həm də sosial və mənəvi bir müzakirə predmetidir. Ölkədə qumar oyunları uzun müddətdir ki, qadağan olunub və əhali arasında bu fəaliyyətə münasibət ümumilikdə mənfi xarakter daşıyır. Belə olan halda, bu tip biznesin yalnız bir sahibkara məxsus torpaqlarda icazəli elan edilməsi təkcə bazar ədalətsizliyi yaratmır, həm də ictimai qıcıq doğurur.

Qanun monopoliyanı qanuniləşdirirmi?

Ekspertlərin fikrincə, bu cür yanaşma iqtisadi ədalətlilik prinsiplərinə ziddir. Azərbaycanda sahibkarlığın inkişafına dair rəsmi sənədlərdə rəqabətin qorunması, inhisarçılığın aradan qaldırılması kimi müddəalar ön plana çəkilir. Lakin reallıqda bu qanun xüsusi olaraq müəyyən sahibkarın maraqları çərçivəsində hazırlanmış kimi görünür.

Beynəlxalq təcrübəyə nəzər saldıqda, bir çox ölkədə kazino və digər oyun biznesi ilə bağlı fəaliyyət yalnız turist bölgələri və ya xüsusi icazə verilmiş zonalarla məhdudlaşdırılır. Lakin bu icazələr şəffaf tenderlər, açıq lisensiya prosesləri vasitəsilə təqdim olunur. Azərbaycanda isə qanunvericilik üzərindəki bu cür cibləşdirilmiş dəyişikliklər ictimai nəzarətin zəifliyi və siyasi əlaqələrin gücünü bir daha ortaya qoyur.

Nəticə: Cəmiyyət nə gözləyir?

Bütün bu proseslər şəffaf və ictimai müzakirədən kənar aparıldığı üçün, cəmiyyətdə narahatlıq artır. Kazinoların fəaliyyətə başlaması ilə ölkədə sosial problemlərin – o cümlədən qumar aludəçiliyi, ailə pozuntuları və cinayət halları kimi problemlərin də artacağı ehtimalı var.

Əgər doğrudan da qanun layihəsi qəbul edilərsə və bu fəaliyyət yalnız Emin Ağalarovun adalarında mümkün olarsa, bu həm iqtisadi inhisar, həm də hüquqi bərabərsizliyin rəsmi təsdiqi kimi tarixə düşəcək. Azərbaycan cəmiyyəti isə haqlı olaraq sual verir: qanunlar xalq üçün yazılır, yoxsa şəxslər üçün?