Azərbaycan ilk dəfə Ukraynaya təbii qaz ixrac edəcək. Ukraynanın dövlət enerji şirkəti “Naftoqaz” və Azərbaycan Dövlət Neft Şirkəti (SOCAR) arasında bu istiqamətdə ilk müqavilə imzalanıb. Bu barədə iyulun 28-də “Naftoqaz” rəsmi açıqlama yayıb.

Müqaviləyə əsasən, qaz Trans-Balkan marşrutu ilə Ukraynaya nəql olunacaq. “Naftoqaz”ın baş direktoru Serxi Koretski bu addımı “kiçik həcmli, lakin strateji əhəmiyyətli” razılaşma adlandırıb:

“Bu, uzunmüddətli əməkdaşlığa yol açır. Eyni zamanda, bu, Ukraynanın enerji təhlükəsizliyinin gücləndirilməsi və təchizat mənbələrinin şaxələndirilməsinin bariz nümunəsidir”.

“Naftoqaz” Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenskiyə, hökumətə və Energetika Nazirliyinə razılaşmanın əldə olunmasında göstərdikləri dəstəyə görə təşəkkür edib. Eyni zamanda, Azərbaycan tərəfinə “etimada görə” minnətdarlıq bildirilib.

Qeyd edək ki, Ukrayna 2025-ci ilin mayında Bolqarıstan, Rumıniya və Moldovanı birləşdirən Trans-Balkan marşrutunu enerji nəqli üçün rəsmi şəkildə elan edib. Ukraynanın energetika naziri Herman Haluşenko bu marşrutun Rusiyadan enerji asılılığının azaldılması üçün mühüm addım olduğunu bildirib.

“Ukrayna Rusiya enerji daşıyıcılarını mərhələli şəkildə ləğv edir və Aİ-nin digər üzvləri kimi alternativ tədarük yolları axtarır”, – deyə nazir vurğulayıb.

Ukrayna hökumətinin məlumatına görə, ölkə 2025–2026-cı illərin istilik mövsümündə azı 4 milyard kubmetr qaz idxal etməyi planlaşdırır.

Kontekst: Azərbaycanın Avropaya enerji ixracı və mübahisəli neft ticarəti

Avropa İttifaqı son illərdə Rusiya qazına alternativ axtarışında Azərbaycana yönəlib. 2022-ci ildə imzalanan Anlaşma Memorandumuna əsasən, Azərbaycan Aİ-yə qaz ixracını ikiqat artırmalıdır. Avropa Komissiyasının sədri Ursula von der Leyen həmin vaxt bildirmişdi ki, bu razılaşma “Rusiya qazının yerini dolduracaq və Avropanın təchizat təhlükəsizliyini gücləndirəcək”.

Lakin Azərbaycanın enerji ticarəti ilə bağlı bəzi mübahisələr də gündəmdədir. “OCCRP” və “Global Witness”in hesabatlarına görə, Azərbaycanın STAR neft emalı zavodu 2024-cü ildə böyük miqdarda Rusiya neftini emal edib. STAR zavodunun məhsullarının çoxu Aİ-yə ixrac olunur və bu, Rusiya neftinə tətbiq edilən sanksiyaları dolanmaq cəhdi kimi qiymətləndirilir.

Bundan əlavə, Böyük Britaniya Rusiyanın kölgə donanmasına qarşı mübarizə çərçivəsində Azərbaycan tankerinə sanksiya tətbiq edib. “OCCRP” bildirir ki, həmin tanker Rusiya və Türkiyə limanları arasında mütəmadi səfərlər edir.

Bu kimi iddialar Azərbaycanın enerji siyasətinə və Qərblə əlaqələrinə dair suallar yaratsa da, Ukrayna ilə SOCAR arasında imzalanan yeni qaz razılaşması Azərbaycanın regionda enerji tərəfdaşı kimi rolunun genişlənməsinin göstəricisi kimi qiymətləndirilir.