Qarabağda İvan Ayvazovskinin heykəlinin sökülməsi və bunun ətrafında yaranan "toponim müharibəsi", Azərbaycanla Rusiya arasındakı gərgin münasibətləri daha da dərinləşdirib. Bu hadisə, həmçinin, tarixi və mədəniyyət məsələlərinin siyasətə necə təsir etdiyini göstərir.

Ayvazovski 1817-ci ildə Krımda anadan olub, erməni əsilli və dünyaca məşhur bir rəssamdır. Onun əsərləri dünyanın müxtəlif ölkələrində, o cümlədən Rusiya, Ermənistan və Ukraynada yüksək qiymətləndirilir. Lakin, son dövrlərdə Qarabağda yerləşən Ayvazovskinin heykəlinin sökülməsi, Azərbaycan və Rusiya arasında gərginliyi artıran mühüm bir amil olub.

Rusiya KİV-lərinin Reaksiyası: "Stepanakert" və "Artsax"

Rusiya dövlət agentliyi “TASS”ın, Ayvazovskinin heykəlinin sökülməsi ilə bağlı yazdığı məqalədə Qarabağın paytaxtını “Stepanakert” adlandırması, Azərbaycan cəmiyyətində ciddi narazılıqlara səbəb olub. Azərbaycan dövlət agentliyi “AZƏRTAC” dərhal bu ifadəyə rəsmi şikayət göndərərək, "Stepanakert" adının istifadə edilməsinin düzgün olmadığını bildirdi. Sonradan, “TASS” məqalənin başlığını dəyişərək, "Stepanakert" yerinə “Dağlıq Qarabağ”, daha sonra isə sadəcə “Qarabağ” yazıb. Həmçinin, məqalədə ermənilərin Qarabağ üçün istifadə etdiyi "Artsax" adı da yer alıb, bu da Azərbaycanda əlavə narazılığa yol açıb.

Azərbaycanın Qəzəbi və Xarici İşlər Nazirliyinin Açıklaması

Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyi bu hərəkətin ölkənin suverenliyinə hörmətsizlik olduğunu vurğulayaraq, heykəlin Azərbaycanın ərazisində, sülhməramlıların icazəsiz yerləşdirməsi ilə bağlı etirazını bildirilib. Nazirlik, heykəlin sökülməsini də dövlət suverenliyinə qarşı bir təhqir kimi qiymətləndirib.

Rusiya tərəfindən isə, deputat Konstantin Zatulin, Ayvazovskinin heykəlinin sökülməsini "barbarlıq" adlandırıb. Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Mariya Zaxarova isə sosial mediada Ayvazovskinin rəsm əsərlərini paylaşaraq, Azərbaycanı bu hərəkətinə görə tənqid edib.

Rusiyanın "Moskovskiy Komsomolets" Qəzetindəki Məqalə: Nasizm Paralelləri

Rusiyanın "Moskovskiy Komsomolets" qəzeti, Ayvazovskinin heykəlinin sökülməsi ilə bağlı yayımlanan məqalədə, hadisəni nasist Almaniyasındakı bəzi hadisələrlə müqayisə edib. Məqalənin müəllifi Marina Perevozkina, Ayvazovskinin erməni əsilli olmasının, heykəlin sökülməsinin əsas səbəbi olduğunu irəli sürüb. O, bu hadisəni, nasist Almaniyasında yəhudi əsilli alimlərin və şairlərin büstlərinin sökülməsilə müqayisə edərək yazıb: “Qan bağı həlledici bir faktordur, hətta XXI əsrdə də”.

Perevozkina, Ayvazovskinin atası XVIII əsrdə Qərbi Ermənistandan Qaliçiyaya köçən ermənilərdən olduğunu və rəssamın vəftiz sənədində adının “Ovanes Ayvazyan” kimi qeyd edildiyini bildirib.

Bakı və Moskva Arasında Artan Gərginlik

Qarabağdakı gərginlik, sadəcə Ayvazovskinin abidəsinin sökülməsi ilə məhdudlaşmır. 2024-cü ilin dekabrında AZAL təyyarəsinin qəzaya uğraması, Rusiya və Azərbaycan arasındakı münasibətləri daha da gərginləşdirib. Bu hadisədən sonra Yekaterinburqda azərbaycanlı Ziyəddin və Hüseyn Səfərov qardaşlarının ölümü və Rusiya vətəndaşlarının həbs edilməsi, iki ölkə arasındakı münasibətləri daha da pisləşdirib.

Həmçinin, 2025-ci ilin avqustunda, Moskvada Ural bölgəsindəki Azərbaycan diasporunun rəhbəri Şahin Şıxlinski saxlanılıb, və oğlu Mütəvəlli Şıxlinski isə iyul ayında Yekaterinburqda həbs olunub.

"Toponim Müharibəsi" və Qusmanın Vəzifədən Azad Edilməsi

"Toponimlər savaşı" və bu münaqişə, həm də Bakı əsilli Mixail Qusmanın “TASS”ın baş direktor müavini vəzifəsindən azad edilməsindən bir həftə sonra baş verib. Qusmanın vəzifədən uzaqlaşdırılması, prezident İlham Əliyevin də qatıldığı bir forum zamanı baş verib və buna görə də bəzi analitiklər, bunun da gərginliyin bir hissəsi olduğunu bildirirlər.

Nəticə:

Bu gərginlik, həm də mədəni və tarixi simvolların siyasi mübarizəyə çevrilməsinin bir nümunəsidir. "Toponim müharibəsi" və abidələrin sökülməsi, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü qoruma məqsədilə atdığı addımların bir hissəsi kimi görünür. Rusiya ilə Azərbaycan arasında artan bu münaqişə, həm də beynəlxalq münasibətlərin daha da mürəkkəbləşəcəyinə işarədir.