Rusiyada miqrantlara, xüsusilə də azərbaycanlılara qarşı münasibətin sərtləşməsi son günlərdə geniş rezonansa səbəb olub. Yekaterinburq şəhərində beş azərbaycanlının işgəncə ilə öldürülməsi və soydaşlarımıza qarşı təhqiramiz, zorakı davranışlara dair yayılan məlumatlar cəmiyyətdə ciddi narahatlıq yaradıb.

Miqrantlara qarşı yeni siyasət və azərbaycanlılara yönəlmiş basqılar

Ukrayna ilə müharibədən sonra Rusiyada miqrantlara qarşı münasibət gözəçarpacaq dərəcədə sərtləşib. İnsan hüquqları təşkilatlarının və media qurumlarının yayımladığı məlumatlara görə, miqrantlar – xüsusilə Orta Asiya və Qafqaz ölkələrindən gələnlər – kütləvi şəkildə saxlanılır, xüsusi mərkəzlərdə işgəncəyə məruz qalır və sonra azad olunmaq üçün onlara müharibəyə getmək təklif olunur.

Lakin son hadisələr göstərir ki, Rusiya hakimiyyəti ümumi miqrant siyasətindən əlavə olaraq, xüsusi olaraq azərbaycanlıları hədəf alır. Yekaterinburqda beş azərbaycanlının amansızlıqla öldürülməsi və bu hadisəyə Rusiya rəsmilərinin etinasız reaksiyası bunu bir daha təsdiqləyir.

Rusiya XİN sözçüsü Mariya Zaxarovanın Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin etirazına cavabı da bu yanaşmanı əks etdirir. O, hadisəni qınamaq əvəzinə, hüquq-mühafizə orqanlarının məsələni nəzarətdə saxladığını bildirməklə kifayətlənib.

Bakıdan gələn reaksiya və yetərsiz mexanizmlər

Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyi baş vermiş hadisə ilə bağlı rəsmi bəyanat yayaraq, Rusiyadan zorakılıq hallarının dərhal araşdırılmasını və məsul şəxslərin cəzalandırılmasını tələb edib. Lakin Rusiya tərəfinin soyuq reaksiyası göstərir ki, Moskvanın bu məsələyə yanaşması dəyişməyəcək.

Müşahidəçilər hesab edir ki, Azərbaycanın reaksiyası təkcə diplomatik bəyanatla kifayətlənməməlidir. Bakı, Kremlin bu münasibətinə qarşı konkret siyasi və iqtisadi təzyiq rıçaqlarından istifadə etməlidir. Məsələn:
• Rusiya qazının Azərbaycan üzərindən Avropaya ötürülməsi məsələsi gündəmə gətirilə bilər;
• Azərbaycandakı rusdilli məktəblərin fəaliyyəti ilə bağlı müzakirələr aparıla bilər;
• Rusiya ilə mədəni və iqtisadi əməkdaşlıq dondurula bilər.

Kütləvi deportasiya ehtimalı və Azərbaycanın daxili hazırlığı

Rusiyada 1 milyondan çox azərbaycanlı yaşayır. Onların kütləvi şəkildə ölkədən çıxarılması halında Azərbaycan ciddi sosial-iqtisadi çağırışlarla üz-üzə qala bilər. Bu insanlara iş, yaşayış, sosial təminat məsələlərinin necə həll ediləcəyi sual doğurur.

Hazırda:
• İşsizlik səviyyəsi yüksəkdir,
• Regionlarda iqtisadi durğunluq hökm sürür,
• Korrupsiya və inhisarçılıq inkişaf imkanlarını məhdudlaşdırır,
• Bahalaşma əhalinin alıcılıq qabiliyyətini aşağı salır.

Əgər Rusiyada yaşayan azərbaycanlıların ölkəyə geri qayıtması zəruri hala çevrilərsə, Azərbaycan buna sistemli və əvvəlcədən düşünülmüş şəkildə hazır olmalıdır. Əks halda, bu dalğa ölkədə sosial gərginliyi artıracaq və artıq mövcud olan narazılığı dərinləşdirəcək.

Nəticə: böhran, yoxsa fürsət?

Əgər dövlət idarəetməsində şəffaflıq və islahatlara gedilərsə, bu proses böhran yox, inkişaf üçün fürsətə çevrilə bilər. Rusiyadan qayıdacaq soydaşlarımızın əmək potensialı və təcrübəsi işğaldan azad olunmuş ərazilərin inkişafında mühüm rol oynaya bilər.

Lakin bunun üçün real siyasi iradə, iqtisadi açılım və sosial müdafiə mexanizmləri formalaşdırılmalıdır. Əks halda, həm daxili gərginlik, həm də xarici təzyiqlər Azərbaycanın qarşısında yeni və ciddi problemlər doğura bilər.