Bir vaxtlar valideynlərimizin ən çox işlətdiyi cümlə belə idi: “Əlində bir sənətin olsun, ac qalmazsan.” Həmin dövrdə bu fikir tam məntiqli səslənirdi. Çünki bir ixtisas seçir, illərlə eyni sahədə çalışır və həyatını təmin edə bilirdin. Amma XXI əsrin reallıqları bu qaydanı kökündən dəyişib. Bu gün dünya əmək bazarı son yüz ilin ən böyük transformasiyasını yaşayır və klassik “ömürlük peşə” anlayışı artıq demək olar ki, tarixə qovuşur.

Təəssüf doğuran məqam isə odur ki, bir çox gənclər hələ də əmək bazarının real tələblərini yox, cəmiyyətin “prestijli” hesab etdiyi, lakin gələcəyi olmayan ixtisasları seçir. Nəticə dəyişmir: illərlə oxunan fakültə, əldə edilən diplom və sonda diplomlu işsizlər ordusuna qoşulmaq. Çünki müasir bazar kağız üzərində yazılan ixtisas adlarını deyil, konkret problemləri həll edə bilən bacarıqları qiymətləndirir.

Dünya İqtisadi Forumunun hesabatları vəziyyətin miqyasını açıq şəkildə göstərir: yaxın illərdə süni intellekt və avtomatlaşdırma 85 milyon ənənəvi iş yerini sıradan çıxaracaq. Bu rəqəm qorxuducu səslənsə də, mənzərənin yalnız bir tərəfidir. Digər tərəfdə isə 97 milyon yeni iş yerinin yaranacağı proqnozlaşdırılır. Yəni problem işlərin yox olması deyil, insanların bu yeni işlərə hazır olmamasıdır.

Bəs gələcəyin əmək bazarı kimləri axtarır? İlk növbədə rəqəmsal dünyanın “memarlarını”. Məlumat analitikləri, süni intellekt mütəxəssisləri, proqramçılar və kibertəhlükəsizlik ekspertləri artıq bugünün deyil, sabahın da ən çox tələb olunan “qızıl yaxalı” kadrlarıdır. Bir vaxtlar ölkələrin taleyini neft quyuları müəyyən edirdisə, bu gün dünyanı böyük məlumat bazalarını (data) idarə edənlər formalaşdırır.

Ancaq məsələ yalnız texnologiya ilə məhdudlaşmır. Texnologiya inkişaf etdikcə, robotların əvəz edə bilmədiyi insani keyfiyyətlərin dəyəri daha da artır. Emosional zəka tələb edən sahələr — psixologiya, insan resursları, istedadların idarə olunması, sosial xidmətlər və yaşlılara qulluq — gələcəyin ən sabit və dəyərli peşələri sırasında yer alır. Eyni zamanda iqlim böhranı və ekoloji problemlər “yaşıl iqtisadiyyat” anlayışını ön plana çıxarıb. Alternativ enerji, ətraf mühit və davamlı inkişaf üzrə mütəxəssislərə olan tələbat pik həddə çatıb.

Bu sürətlə dəyişən dünyada ayaqda qalmağın yeganə yolu “bir dəfə oxudum, kifayətdir” düşüncəsindən imtina etməkdir. Artıq ali təhsil sadəcə başlanğıcdır. Əsas məsələ ömür boyu öyrənmək, daim yenilənmək və bazarın ehtiyaclarına uyğunlaşmaqdır. Onlayn təhsil platformaları, qısa ixtisas proqramları və praktiki bacarıqlar bu prosesin ayrılmaz hissəsinə çevrilib.

Gənclər ixtisası diplom xatirinə deyil, real ehtiyaclara cavab verdiyi üçün seçməlidirlər. Çünki köhnə biliklərlə yeni dünyada rəqabət aparmaq mümkün deyil. Ölkəmizin iqtisadi müstəqilliyi və davamlı inkişafı da məhz qlobal trendləri izləyən, çevik düşüncəli və yenilikçi kadrların çiyinləri üzərində qurulacaq.

Gələcək bizdən qorxmur — sadəcə hazır olmağımızı tələb edir.

Müəllif: “İntellekt” Sərhədsiz Maarifçi Gənclər İctimai Birliyi