Biz Talışlar nə istəyirik?

Bu sual illərdir müxtəlif siyasi müzakirələrdə, sosial şəbəkələrdə və mediada fərqli şəkildə səsləndirilir. Bəzən Talışların milli və mədəni hüquqlar barədə tələbləri yanlış şəkildə separatizm, dövlətə qarşı çıxış və ya başqa siyasi məqsədlərlə əlaqələndirilir. Halbuki Talışların böyük hissəsinin gündəlik tələbləri çox sadə və fundamental hüquqlardan ibarətdir.

Biz kimliyimizi gizlətmək istəmirik.

Talış olmaq Azərbaycan vətəndaşı olmaqla ziddiyyət təşkil etmir. İnsan həm Azərbaycan vətəndaşı, həm Talış, həm də öz ana dilinin və mədəniyyətinin daşıyıcısı ola bilər. Milli kimlik insanın dövlətə münasibətini avtomatik olaraq müəyyən etmir.
Bizim əsas istəyimiz özümüzü olduğumuz kimi ifadə edə bilməkdir.

Biz ana dilimizi yaşatmaq istəyirik

Talış dili əsrlərdir bu coğrafiyada yaşayan insanların ana dilidir. Dil yalnız ünsiyyət vasitəsi deyil. Dil tarix, ailə yaddaşı, folklor, musiqi, adət-ənənə və milli kimlikdir.

Biz istəyirik ki, Talış dili yalnız evlərdə və ailə daxilində danışılan dil olaraq qalmasın. Onun öyrənilməsi, araşdırılması və gələcək nəsillərə ötürülməsi üçün real imkanlar yaradılsın.

Talış dilində kitabların, dərsliklərin, qəzet və digər media məhsullarının hazırlanması təşviq edilsin. Talış dili ilə bağlı elmi və mədəni fəaliyyət şübhə və təqib səbəbinə çevrilməsin.
Biz mədəniyyətimizi qorumaq istəyirik

Talış xalqının musiqisi, folkloru, rəqsləri, mətbəxi, bayramları və adət-ənənələri Azərbaycanın ümumi mədəni zənginliyinin bir hissəsidir.

Biz Talış mədəniyyətinin dövlət səviyyəsində də tanınmasını və qorunmasını istəyirik. Talış tarixinin, folklorunun və mədəni irsinin araşdırılması siyasi təhlükə kimi təqdim edilməməlidir.
Bir xalqın mədəniyyətini qorumaq başqa xalqlara qarşı olmaq demək deyil.

Biz Talış dilində media istəyirik

Media azadlığı yalnız böyük şəhərlərdə yaşayan və çoxluq təşkil edən insanların hüququ deyil. Milli azlıqların da öz dillərində informasiya almaq və informasiya yaymaq hüququ olmalıdır.

Talış dilində müstəqil media qurumlarının fəaliyyət göstərməsi, jurnalistlərin və bloqerlərin öz fikirlərini sərbəst ifadə etməsi normal demokratik cəmiyyətin göstəricisi olardı.

Jurnalist Talış məsələsindən yazdığına, alim Talış di
lini araşdırdığına və ya fəal Talış mədəniyyətini müdafiə etdiyinə görə cinayət təqibi ilə üzləşməməlidir.
Biz ayrı-seçkilik istəmirik

Bizim istəyimiz digər Azərbaycan vətəndaşlarından daha çox hüquqa sahib olmaq deyil.
Biz bərabər hüquq istəyirik.

Talış, ləzgi, avar, saxur, tat, yəhudi və digər milli azlıqların nümayəndələri Azərbaycan cəmiyyətinin ayrılmaz hissəsidir. Heç bir insan öz etnik mənsubiyyətinə, ana dilinə və mədəni kimliyinə görə təzyiq və ayrı-seçkiliklə üzləşməməlidir.

Biz qorxmadan “Mən Talışam” demək istəyirik

Əsl problem bəlkə də elə budur.

İnsan öz milli kimliyini açıq şəkildə ifadə etməkdən qorxmamalıdır. “Mən Talışam” demək siyasi cinayət, dövlətə qarşı fəaliyyət və ya separatizm kimi qəbul edilməməlidir.

Talışların öz kimliyini qorumaq istəməsi Azərbaycan dövlətinin ərazi bütövlüyünə qarşı tələb deyil.
Əksinə, milli azlıqların özünü təhlükəsiz və bərabərhüquqlu hiss etdiyi dövlət daha güclü və daha sabit dövlət olur.

Biz düşmənçilik yox, hüquq istəyirik

Talışların tələblərini separatizm kimi təqdim etmək problemin həlli deyil. Əgər müəyyən insanların siyasi mövqeyi qanunu pozursa, bunun hüquqi qiymətini məhkəmə verməlidir. Lakin milli kimlik, dil və mədəniyyət özü cinayət kimi təqdim olunmamalıdır.

Biz Azərbaycan daxilində yaşayan Talışlar olaraq hüquqlarımızın tanınmasını, dilimizin və mədəniyyətimizin qorunmasını, jurnalistlərin və fəalların sərbəst fəaliyyət göstərməsini istəyirik.

Bizim tələbimiz sadədir:

Kimliyimizə hörmət edin.
Dilimizə yaşamaq imkanı verin.
Mədəniyyətimizi qorumağa şərait yaradın.
Bizə bərabər vətəndaş kimi yanaşın.
Fikrimizi söylədiyimiz üçün bizi düşmən elan etməyin.

Talış olmaq Azərbaycan dövlətinə qarşı olmaq demək deyil.
Biz sadəcə öz kimliyimizlə, öz dilimizlə və öz mədəniyyətimizlə yaşamaq istəyirik.
Çünki insanın öz kimliyini qorumaq istəyi cinayət deyil.
Bu, insanın ən təbii hüquqlarından biridir.

Müəllif: Elnur Mirzəbəyli
15.03.2024.