Bu gün – World Press Freedom Day – dünyada söz və mətbuat azadlığının əhəmiyyəti bir daha xatırlanır. Bu əlamətdar gün, cəmiyyətlərin şəffaflığı, hesabatlılığı və demokratiyanın qorunmasında müstəqil medianın rolunu ön plana çıxarır.

Beynəlxalq media azadlığı sahəsində fəaliyyət göstərən Free Press Unlimited təşkilatı bu münasibətlə tərəfdaşlarına və dəstəkçilərinə təşəkkürünü bildirərək vurğulayıb ki, onların iştirakı sayəsində müstəqil jurnalistika ən çətin şəraitdə belə fəaliyyət göstərə bilir.

Lakin qlobal mənzərə narahatedicidir. Reporters Without Borders (Sərhədsiz Reportyorlar) tərəfindən açıqlanan son Dünya Mətbuat Azadlığı İndeksi tarixi geriləməni ortaya qoyur. Hesabata əsasən, ölkələrin yarıdan çoxu hazırda mətbuat azadlığı baxımından “çətin” və ya “çox ciddi” vəziyyətdədir.

Daha diqqətçəkən fakt isə budur ki, dünya əhalisinin cəmi 1%-i mətbuat azadlığının “yaxşı” qiymətləndirildiyi ölkələrdə yaşayır. Halbuki təxminən 20 il əvvəl bu göstərici 20% idi.

Jurnalistika artan təzyiq altında

Son illərdə bir çox ölkədə jurnalist fəaliyyəti daha çox məhdudlaşdırılır. Hökumətlər milli təhlükəsizlik bəhanəsi ilə qanunvericiliyi sərtləşdirir, informasiyaya çıxışı məhdudlaşdırır və əsas hüquqları pozur.

Jurnalistlər eyni zamanda hüquqi təzyiqlərlə üzləşirlər. Xüsusilə ictimai iştirakın qarşısını almağa yönəlmiş strateji məhkəmə iddiaları (SLAPP) tənqidi səsləri susdurmaq üçün istifadə olunur. Bu tendensiya yalnız avtoritar ölkələrdə deyil, mətbuat azadlığı reytinqində nisbətən yüksək mövqedə olan dövlətlərdə də müşahidə edilir.

Digər tərəfdən, müdafiə mexanizmləri də kifayət qədər güclü deyil. Qlobal miqyasda ölkələrin 80%-dən çoxunda jurnalistlərin təhlükəsizliyini təmin edən tədbirlər ya qeyri-kafidir, ya da ümumiyyətlə mövcud deyil.

Azad medianın əhəmiyyəti

Mətbuat azadlığı yalnız jurnalistlərin hüququ deyil – bu, cəmiyyətin doğru və obyektiv məlumat alma hüququnun əsas sütunudur. Bu gün qeyd olunan Ümumdünya Mətbuat Azadlığı Günü, həm mövcud problemləri dərk etmək, həm də azad və müstəqil medianın qorunması üçün səyləri artırmaq baxımından mühüm çağırışdır.