İmişli rayonunun Əliyetməzli kəndində küçə itinə qarşı zorakılıq göstərildiyini əks etdirən görüntülərin sosial şəbəkələrdə yayılması, eləcə də Sumqayıtın Corat qəsəbəsində bir itin diri-diri dərisinin soyulduğu və aldığı ağır xəsarətlər səbəbindən xilas edilə bilmədiyi barədə yayılan məlumatlar növbəti dəfə cəmiyyətin qarşısında çox ağır sual qoyur: Biz harada səhv etdik ki, belə insanlar yetişdirdik?

İmişlinin Əliyetməzli kəndində yayılan görüntülərdə iddialara görə Dayanət adlı şəxsin heyvana qarşı qəddar rəftar etdiyi görünür. Coratda isə bir küçə iti ağlasığmaz işgəncəyə məruz qalıb. Bu məsələlər dərhal və ciddi şəkildə araşdırılmalı, məsul şəxslər törətdikləri əməlin ağırlığına uyğun real cəza almalıdırlar. Amma məsələ yalnız bu iki hadisə deyil. Son dövrlərdə Zaqatalada 4 aylıq pişiyin bıçaqlanaraq öldürülməsi, bir itin cinsi zorakılığa məruz qalması və müxtəlif heyvana qarşı işgəncələr ilə bağlı yayılan məlumatlar da göstərir ki, ortada təsadüfi hadisələr yox, ciddi bir ictimai problem var. Bir insan nə qədər mənəvi cəhətdən çürüməlidir ki, müdafiəsiz bir canlının ağrısından zövq alsın? Heyvanı sevməmək, uzaq durmaq ayrı məsələdir. Amma canlı bir varlığa işgəncə vermək, onu bıçaqlamaq, dərisini diri-diri soymaq, qorxusuna və ağrısına baxıb həzz almaq normal insan davranışı deyil. Və burada artıq “amma o adamın psixoloji problemi var”, “dəli olub”, “nə edək, belə insanlar var” kimi bəhanələrin arxasında gizlənmək olmaz.

Bəli, belə insanlar var. Amma niyə var və niyə rahat şəkildə aramızda gəzməyə davam edirlər? Niyə cəmiyyətimizdə heyvana işgəncəni görən hamı rahat-rahat yoluna davam edir? Niyə kiminsə iti daşlaması, pişiyi öldürməsi, heyvana əzab verməsi bəzi insanlar üçün ciddi cinayət deyil, sadəcə “heyvan məsələsi”dir? Ən böyük problemlərdən biri qanundakı boşluqlar və cəzasızlıqdır. Əgər bir insan canlıya ağlasığmaz işgəncə verir və nəticədə cüzi cərimə, formal araşdırma və ya heç bir real cəza ilə üzləşmirsə, dövlət və cəmiyyət ona faktiki olaraq hansı mesajı verir? "Nə edirsən et ciddi bir şey olmayacaq"?

Amma problem yalnız və yalnız struktur boşluqlarda deyil. Çünki qanun zəif ola bilər, amma insanın içində heç olmasa minimum vicdan, mərhəmət və əxlaq olmalıdır. Əgər bir insan diri canlının çabalamasına baxıb bundan həzz alırsa, problem təkcə qanunda deyil. Problem həmin insanın yetişdiyi mühitdə, aldığı tərbiyədə və cəmiyyətin ona aşıladığı dəyərlərdədir. Biz uşaqlara nə öyrədirik?

Zəifi qorumağı, yoxsa ondan güclü olduğumuz üçün onu əzməyi? Bir çoxumuz hələ də küçə heyvanına qarşı zorakılığı adi bir şey hesab edirik. “İtdir də”, “küçə heyvanıdır”, "heyvandır, şüursuzdur nə olub ki?” deyib keçiririk. Məhz bu düşüncə qəddarlığın ən rahat sığınacağıdır.

Çünki siz bir canlının ağrısını əhəmiyyətsiz saydığınız anda, həmin ağrıya işgəncə verən insanı da dolayı yolla cəsarətləndirirsiniz.

Sosial şəbəkədə bir neçə gün qəzəblənmək, paylaşım etmək, sonra isə növbəti xəbərə keçmək də kifayət deyil. Hadisə araşdırılana, günahkar tapılana və real məsuliyyətə cəlb edilənə qədər ictimai təzyiq olmalıdır.

Xüsusilə əksər Şərq cəmiyyətlərində zorakılığın normallaşdırılması, heyvan həyatına dəyər verilməməsi və cəzasızlıq mühiti problemin həll olunmasının əksinə daha çoxalmasına səbəb olur. Bu hadisələr bizim cəmiyyətimizdə, bizim küçələrimizdə, bizim gözümüzün qarşısında baş verir.
Və hər dəfə susanda, “mənlik deyil” deyib kənara çəkiləndə, qəddarlığı “bir itə görə bu qədər hay-küy salmayın” sözləri ilə kiçildəndə, əslində həmin mühitin davam etməsinə kömək etmiş oluruq.

Qəddarlıq edən insan qədər, qəddarlığı görüb susan cəmiyyət də öz payına düşən məsuliyyəti daşımalıdır.

Çünki məsələ sadəcə öldürülən bir it və ya bıçaqlanan bir pişik deyil.

Məsələ budur ki, biz necə bir cəmiyyətə çevrilirik ki, müdafiəsiz bir canlının işgəncə altında qışqırması birinin əyləncəsinə, digərinin isə “mənə aid deyil” münasibətinə çevrilir?

Heyvana işgəncə verən şəxsə bəraət qazandırmaq olmaz. Hadisəyə susan, onu kiçildən və cəzasız qalmasına şərait yaradan münasibət də dəyişməlidir.

Çünki qəddarlıq edənlərin rahat gəzdiyi, susanların isə özünü “normal insan” hesab etdiyi cəmiyyət sağlam cəmiyyət deyil. Və ciddi şəkildə nəzərə almaq lazımdır ki, işgəncə verən, işgəncəyə meyilli insanlar normal deyil. Onların aramızda olması təkcə heyvanlar yox, insanlar, uşaqlar üçün də ciddi təhlükədir.

Şəhanə Nəsirli