24 iyun 2026-cı il Azərbaycan hakimiyyəti üçün sadəcə növbəti tənqidi qətnamə günü deyildi. Bu tarix həm də Bakının Avropa siyasi meydanında nə qədər təkləndiyini göstərən açıq səhnəyə çevrildi.

AŞPA-da “Azərbaycanda tənqidi səslərin susdurulması” adlı qətnamə qəbul edilməsi bir daha sübut etdi ki, Azərbaycan Avropada təkdir.

Mən qəbul olunan qətnamənin detalları barədə danışmayacağam. Çünki həmin gün AŞPA zalında baş verənlər bəzən qətnamənin mətnindən də artıq şey deyirdi.

Azərbaycan siyasi arenada təklənmişdi.

Almaniya, Belçika, İsveçrə, Ermənistan və digər Avropa ölkələrindən olan deputatlar Azərbaycan hakimiyyətini sərt tənqid etdilər. Müzakirələrin ümumi ruhu belə idi: Bakı Avropa Şurası ailəsində qalmaq istəyirsə, siyasi məhbuslar, saxta ittihamlar, susdurulan media və icra olunmayan AİHM qərarları ilə yoluna davam edə bilməz.

Azərbaycanı müdafiə edənlər isə çox az idi. Cəmi səkkiz səs. Faktiki olaraq yalnız iki ukraynalı deputat çıxışlarında Bakının mövqeyinə yaxın arqumentlər səsləndirdi. Bu mənzərə özü-özlüyündə çox şey deyirdi: illərdir neft, qaz, lobbiçilik və diplomatik jestlər üzərində qurulan “müdafiə qalası” artıq dağılmışdı. Bəs Türkiyə harda idi…?





Ən ağrılı məqam isə Türkiyə nümayəndə heyətinin susqunluğu idi.

Halbuki Türkiyənin olmadığı bir zamanda Azərbaycan Prezidenti şəxsən açıq şəkildə “Türkiyə burada yoxdursa, mən varam” demişdi. “Bir millət, iki dövlət” ifadəsi illərdir Azərbaycan cəmiyyətinə siyasi şüar kimi təqdim olunur. Ancaq AŞPA zalında Azərbaycan hakimiyyəti tənqid olunanda, ölkə “diktatura rejimi” kimi xarakterizə ediləndə, Azərbaycana qarşı daha sərt siyasi tədbirlərin havası duyulanda türkiyəli deputatlar faktiki olaraq susdular.

Onlar nə ciddi siyasi müdafiə çıxışı etdilər, nə də zalda səslənən sərt replikalara tutarlı cavab verdilər.

Daha da pisi, dinləmələr zamanı bəzi türk deputatların məruzəni və çıxışları diqqətlə dinləmək əvəzinə bir-biri ilə söhbət etməsi müşahidə olunurdu. Azərbaycanla bağlı bu qədər mühüm müzakirənin getdiyi bir anda belə laqeydlik yalnız diplomatik səhv deyil, həm də siyasi etinasızlıq idi.

Türkiyə BMM buna görə Azərbaycan və xalqından üzr istəməlidir!

Səsvermədən sonra türk deputatlara yaxınlaşıb iradımı açıq və sərt şəkildə bildirdim. Deputatlardan biri özlərini müdafiə etmək üçün çıxış edənlər siyahısında adının səkkizinci olduğunu, lakin spikerin ona söz vermədiyini dedi. Ardınca başqa bir həmkarı “biz qətnamənin əleyhinə səs verdik” deyərək məsuliyyəti səsvermə düyməsinin üzərinə atdı. Ukraynalı deputat Azərbaycanı müdafiə edərkən zalda əyləşən deputat reprika ataraq “diktatura” deyəndə siz harda idiniz? Niyə siz də bir söz demədiniz? Niyə ağzınıza su alıb sustunuz? Deyincə mənə “sizin bizim qərarımızı eleştirmeye hakkınız yoktur” deyərək uzaqlaşdılar.

Amma məsələ yalnız səs vermək deyildi.

Siyasətdə bəzən səsvermə qədər söz də əhəmiyyətlidir. Bəzən susmaq, əleyhinə səs verməkdən daha güclü mesaj verir. Türkiyəli deputatların həmin günkü susqunluğu Bakının müdafiəsi deyil, daha çox Ankaranın öz daxili siyasi qorxularının əksi idi.

Çünki Türkiyənin özü də insan haqları, söz azadlığı, siyasi həbslər və məhkəmə müstəqilliyi baxımından ağır böhran yaşayır. AŞPA içərisində siyasi susqunluq hökm sürdüyü halda elə həmin gün Avropada yaşayan minlərlə türk Avropa Şurası qarşısında “Hər kəs üçün ədalət” şüarı ilə aksiya keçirirdi. Onlar AİHM qərarlarının icrasını, siyasi məhbusların azad edilməsini, ədalətsiz məhkəmə qərarlarına son qoyulmasını tələb edirdilər.



Bu mənzərə çox simvolik idi: AŞPA binasının içində Türkiyə deputatları susurdu, binanın çölündə isə Türkiyə vətəndaşları ədalət tələb edirdi. İçəridə diplomatik rahatlıq, çöldə isə vicdanın səsi vardı.

Türkiyəli deputatların jurnalistlərə münasibəti də ayrıca düşündürücü idi. Onlara yaxınlaşan jurnalistlərə verilən ilk suallardan biri “sən müxalifət jurnalistisən, yoxsa iqtidar (TRT1) jurnalisti?” idisə, bu artıq problemin kökünü göstərir.

Azad jurnalistika iqtidar və müxalifət cəbhələrinə bölünmür. Jurnalistin vəzifəsi hakimiyyəti rahatlatmaq yox, sual verməkdir. Əgər deputat jurnalistlə danışmazdan əvvəl onun siyasi mövqeyini yoxlayırsa, deməli, o, Avropa parlamentarizminin mahiyyətini hələ də anlamayıb.

24 iyun AŞPA-da Azərbaycan üçün siyasi tənhalıq günü oldu. Amma bu tənhalığın məsuliyyəti yalnız Avropa institutlarında axtarılmamalıdır.

O gün Azərbaycan AŞPA-da təklənibsə, sabah eyni sual Gürcüstanın, birigün isə Türkiyənin qarşısında dayanacaq. Avropa Şurası ailəsində qalmaq istəyən dövlətlər yalnız bayraq, nümayəndə heyəti və diplomatik nitqlərlə kifayətlənə bilməzlər. Bu ailənin əsas şərti sadədir: insan hüquqlarına hörmət, məhkəmə qərarlarının icrası, azad sözə dözümlülük və siyasi rəqibə düşmən kimi baxmamaq.

Türkiyə üçün də seçim fərqli deyil: ya “qardaşlıq” sözünü yalnız tribunada yox, lazım olan yerdə də müdafiə etmək, ya da susqunluğu ilə öz sabahkı tənhalığını hazırlamaq.

Çünki AŞPA zalında susmaq bəzən yalnız bir ölkəni deyil, bütöv bir siyasi əxlaqı ifşa edir.

Ən ağırı isə ukraynalı deputatla söhbətim zamanı onun mənə: “Hanı bəs Türkiyə?” – deməsi idi. Söhbətin sonunda isə: “Eşq olsun, Azərbaycan!” – deməsi çox düşündürücü oldu.

Biz də burdan deyirik: “Слава Україні! Героям слава!”

Uman yerdən küsərlər.

24 iyunda ifşa olunan da məhz bu idi: Bakı tək qalmışdı, Ankara isə susmuşdu.