BMT-nin Beynəlxalq Miqrasiya Təşkilatı (IOM) İrandan əfqan ailələrin kütləvi deportasiyası ilə bağlı narahatlığını ifadə edib. Qurum miqrasiya statusundan asılı olmayaraq, əfqan vətəndaşların məcburi qaytarılmasının dərhal dayandırılmasına çağırıb.

İyunun 3-də yayımlanan hesabatda bildirilir ki, may ayında İrandan deportasiya edilən əfqan ailələrin sayı 15 min 675 nəfərə çatıb. Halbuki apreldə bu rəqəm 6 min 879 olub. Bu, cəmi bir ay ərzində iki dəfədən çox artım deməkdir. Eyni zamanda, 2025-ci ilin mayında deportasiya edilən ailələrin sayı, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə üç dəfədən çox artıb.

4 milyona yaxın insan risk altındadır

IOM qeyd edir ki, bu artım İran hökumətinin ölkədəki sənədsiz əfqanların deportasiyasını gücləndirəcəyi ilə bağlı açıqlamasından sonra baş verib. Tehran əfqan qaçqınlara ölkəni iyulun 6-dək tərk etmələri üçün möhlət verib – bu qərar təxminən 4 milyon əfqanı əhatə edə bilər.

Ailəvi deportasiyalar və hüquq pozuntuları

IOM vurğulayır ki, əvvəllər daha çox subay gənclər deportasiya olunurdusa, indi bu prosesə bütün ailələr cəlb edilir. Deportasiya edilənlərin çoxu zorakılıq, pis rəftar və həbslərlə üzləşdiklərini bildirir.

Deportasiya edilən bir əfqan kişi “Radio Azadi”yə deyib ki, İran rəsmiləri onların işlədiyi fermaya basqın edərək bütün ailələri dərhal deportasiya ediblər. O, hazırda ailəsi ilə birlikdə Əfqanıstanın Fəryab vilayətində ağır şəraitdə yaşadığını bildirib.

Başqa bir şəxs isə qeyd edib:

“Ailələrə qarşı kobud davranırlar, evlərindən qovurlar. İnsanlar çox əziyyət çəkir. Həbslər və saxlanmalar adi hala çevrilib.”

Əfqanıstanın resursları tükənir

IOM xəbərdarlıq edir ki, həm İrandan, həm də Pakistandan kütləvi deportasiyalar, Əfqanıstanın zəif qəbul və reinteqrasiya sisteminə ağır yük salır. Qurum bildirir ki, hazırkı şəraitdə təhlükəsiz, könüllü və ləyaqətli geri dönüş təmin olunmadan deportasiyalar dayandırılmalıdır.

Taliban rejimi və insan hüquqları pozuntuları

Qeyd edək ki, 2021-ci ildə “Taliban”ın yenidən hakimiyyətə qayıtmasından sonra Əfqanıstanda qadınların hüquqları məhdudlaşdırılıb, orta təhsil və bir çox iş sahələri qadınlar üçün bağlanıb. BMT və hüquq müdafiəçiləri ölkədə məhkəməsiz edamlar, işgəncələr və ictimai cəzalandırmaların geniş yayıldığını bildirir.