Ukraynada korrupsiya qalmaqalı genişlənməkdə davam edir. Milli Antikorrupsiya Bürosu və Xüsusiləşdirilmiş Antikorrupsiya Prokurorluğunun əməkdaşları noyabrın 28-də səhər saatlarında hökumət kvartalına gələrək Prezident Ofisinin rəhbəri, ölkənin faktiki ikinci şəxsi sayılan Andrey Yermakın mənzilində axtarış aparıblar. A.Yermak evində prosessual tədbirlərin keçirildiyini təsdiqləyib və müstəntiqlərə əməkdaşlıq etdiyini bildirib. Axtarışın hansı cinayət işi çərçivəsində aparıldığı və Yermaka qarşı rəsmi ittiham irəli sürülüb-sürülməyəcəyi hələ məlum deyil, lakin onun cinayət məsuliyyətinə cəlb edilməsi istisna olunmur.

Adı çəkilən antikorrupsiya qurumları 2015-ci ildə, Petro Poroşenkonun prezidentliyi dövründə Qərbin təşəbbüsü və maliyyə dəstəyi ilə yaradılıb. Bu institutlar prezidentə, hökumətə və digər icra strukturlarına tabe olmayan müstəqil istintaq orqanlarıdır. Prezident və deputatlar istisna olmaqla, onlar hər kəs barəsində cinayət işi açmaq, ifadə almaq, ev və iş yerlərində axtarış aparmaq, eləcə də həbs və digər qəti imkan tədbirlərinin seçilməsi üçün məhkəməyə müraciət etmək səlahiyyətinə malikdirlər.

Postsovet məkanının demək olar bütün ölkələrində olduğu kimi, Ukraynada da dövlət sistemi korrupsiya ilə çulğalaşıb; rüşvət və məmur biznesi uzun illərdir siyasi mədəniyyətin bir hissəsinə çevrilib. Müstəqillik dövrü siyasətçilərinin böyük əksəriyyəti bu sistemə qarşı mübarizə aparmaq əvəzinə onun tərkib hissəsi olublar. Zelenskinin 2019-cu il prezident seçkilərini qazanmasının əsas səbəblərindən biri də məhz bu idi: cəmiyyət korrupsiyaya bulaşmamış, sistemdən kənar yeni simanı hakimiyyətə gətirdi. Lakin müharibədən əvvəlki dövrdə Zelenskinin korrupsiya ilə mübarizəsi gözlənilən nəticələri vermədi, əksinə, onun komandasında olan bəzi şəxslər də bu prosesə bulaşdı.

Belə bir mühitdə müstəqil antikorrupsiya institutlarının fəaliyyəti çox vacib və müsbət addım kimi görünür. Prezidentin sağ əli hesab olunan, nümayəndə heyətlərinə rəhbərlik edən bir fiqurun evində axtarış aparılması Qərb demokratiyalarında da nadir haldır. Dinc vaxtlarda bu addım Ukraynanın hüquqi dövlətə doğru irəliləməsinin və yüksək vəzifəli şəxslərin belə toxunulmaz olmamasının göstəricisi sayıla bilərdi. Lakin ölkənin ölüm-qalım savaşı apardığı, eyni zamanda ona təslimçi sülh şərtlərinin diktə edildiyi bir dövrdə Yermaka qarşı keçirilən əməliyyatı yalnız korrupsiya ilə mübarizə kimi təqdim etmək doğru olmaz.

Söhbət Yermakın “təmiz” fiqur olmasından getmir. Onun haqqında müxtəlif iddialar, hətta Rusiya agenti olması barədə söz-söhbətlər Ukrayna siyasi dairələrində uzun illərdir mövcuddur. Yermakın korrupsiyaya bulaşması barədə faktların mövcudluğu ehtimal olunur. Lakin istintaq tədbirlərinin məhz indi, belə gərgin geosiyasi şəraitdə həyata keçirilməsi təsadüfi təsiri bağışlamır.

Hazırkı qalmaqal (“Midas” əməliyyatı) enerji sektorunda aşkarlanmış irimiqyaslı korrupsiya ilə bağlıdır. Noyabrın 10-da Milli Antikorrupsiya Bürosu “Enerqoatom” dövlət şirkətində axtarış aparmışdı. Bu işə energetika naziri Svetlana Qrinçuk, ədliyyə naziri German Qaluşşenko, keçmiş müdafiə naziri və hazırkı Təhlükəsizlik və Müdafiə Şurasının katibi Rüstəm Umerov, eləcə də Zelenskinin dostu, “Kvartal 95” studiyasının yaradıcılarından olan Timur Mindiçin adı qarışıb. Hadisədən dərhal sonra nazirlər istefaya göndərilib, Umerov ifadə verib, T.Mindiç isə əməliyyatdan bir neçə saat öncə Ukraynanı tərk edərək İsrailə yollanıb. Onun həyat yoldaşı Rusiyada nüfuzlu iş adamı ailəsinə bağlıdır.

Qalmaqalın ardınca bədnam “28 maddəlik sülh planı” ortaya çıxıb. Ayın 20-də ABŞ nümayəndə heyətinin rəhbəri, ordu katibi Daniel Driskoll Kiyevə gələrək Zelenskiyə həmin planı təqdim edib. ABŞ mediasının məlumatına görə, Driskoll Zelenskiyə faktiki ultimatum verib və Şükranlıq Gününə - ayın 27-nə qədər sənədi imzalamağı tələb edib, əks halda Ukraynaya dəstəyin dayandırılacağı bildirilib.

Məhz bu görüş və ABŞ vitse-prezidenti Venslə telefon danışığından sonra Zelenski xalqa müraciət edərək “bizi seçim qarşısında qoyurlar: ya şərəfimizi itirəcəyik, ya da əsas tərəfdaşımızı” - deyə açıqlama vermişdi.

Sonrakı günlərdə dövlət katibi Marko Rubionun danışıqlara qoşulduğu və Cenevrədə Yermakın rəhbərlik etdiyi Ukrayna nümayəndə heyəti ilə müzakirələrdən sonra plana Ukraynanın xeyrinə bəzi dəyişikliklərin edildiyi bildirilir. Sülh planının yekun versiyası isə hələ hazır deyil və Rusiya ilə də görüşlər keçirilməyib. Lakin görünən budur ki, Tramp və Vens tezliklə sülhün imzalanmasında maraqlıdırlar və zəif tərəf kimi gördükləri Zelenskiyə ciddi təzyiq göstərirlər.

ABŞ-ın Ukraynanın antikorrupsiya strukturlarına təsiri heç kimə sirr deyil. Bu qurumların Yermakı istintaqa cəlb etməklə əslində kimi hədəf aldıqları da aydın görünür: məqsəd birbaşa prezident Zelenskiyə təzyiqdir. Yermakla bağlı əməliyyatın Putinin Bişkekdəki sərt çıxışından və Zelenskini “qeyri-legitim” adlandırmasından, həmçinin Yermakın “ərazi güzəştləri mümkün deyil” açıqlamasından cəmi bir neçə saat sonra həyata keçirilməsi də diqqət çəkir.

Zelenski masada Trampın, cəbhədə Putinin təzyiqi altında təslimçi sülh variantına sürüklənir…

P. S. Andrey Yermak vəzifəsindən istefa verib.