Avropa Şurası Parlament Assambleyası Azərbaycanda jurnalistlərin, hüquq müdafiəçilərinin, müxalif fəalların və müstəqil tədqiqatçıların vəziyyəti ilə bağlı geniş hesabat yayıb. “Azərbaycanda tənqidi səslərin susdurulması” adlı sənəddə ölkədə ifadə azadlığına, müstəqil mediaya və vətəndaş cəmiyyətinə qarşı sistemli təzyiq mühiti yaradıldığı bildirilir.

2026-cı il iyunun 1-də təqdim olunan Doc. 16414 nömrəli hesabat AŞPA-nın Hüquq Məsələləri və İnsan Haqları Komitəsinin hazırladığı sənəddir. Hesabatın məruzəçisi Belçikadan olan deputat Christophe Lacroix-dur.

Sənəddə qeyd olunur ki, Azərbaycanda tənqidi fikirlərin, müstəqil jurnalistikanın və siyasi plüralizmin məhdudlaşdırılması uzunmüddətli və sistemli xarakter alıb.

“Azərbaycan mətbuat azadlığında Avropa Şurası ölkələri arasında ən aşağı mövqedədir”

Hesabatda Sərhədsiz Reportyorlar təşkilatının 2026-cı il Dünya Mətbuat Azadlığı İndeksinə istinad edilir. Bildirilir ki, Azərbaycan 180 ölkə arasında 171-ci yerdə qərarlaşıb.

AŞPA yazır ki, ölkədə müstəqil medianın fəaliyyəti faktiki olaraq aradan qaldırılıb:

“2026-cı ildən etibarən Avropa Şurasına üzv dövlət olan Azərbaycanda heç bir müstəqil media qurumu fəaliyyət göstərmir”.

Hesabatda Avropa Şurası Jurnalistlərin Təhlükəsizliyi Platforması məlumatlarına istinadla hazırda Azərbaycanda 36 jurnalistin həbsdə olduğu qeyd edilir.

328 siyasi məhbus iddiası

Sənəddə Azərbaycan üzrə siyasi məhbuslarla bağlı artımın müşahidə olunduğu bildirilir.

AŞPA “Azərbaycan Siyasi Məhbusların Azadlığı Uğrunda Birlik” adlı qeyri-hökumət təşəbbüsünün məlumatlarına istinad edərək yazır ki, 2026-cı ilin may ayına olan məlumata görə, ölkədə 328 siyasi məhbus olduğu iddia edilir.

Hesabatda xüsusilə hüquq müdafiəçisi və seçki monitoru Anar Məmmədli-nin işi vurğulanır.

Sənəddə bildirilir ki, Məmmədlinin əvvəlki məhkumluğu Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsi tərəfindən siyasi motivli hesab edilib və onun yenidən cinayət təqibinə məruz qalması narahatlıq doğurur.

AŞPA hesab edir ki, onun hazırkı həbsi siyasi motivli görünür.

⸻

Abzas Media işi: “Cinayət qanunvericiliyindən jurnalistləri cəzalandırmaq üçün istifadə olunur”

Hesabatın əsas bölmələrindən biri Abzas Media işi ilə bağlıdır.

Sənəddə 2023-cü ilin noyabrında Abzas Media əməkdaşlarının saxlanılması və daha sonra uzunmüddətli həbs cəzaları ilə üzləşməsi qeyd edilir.

Hesabatda yazılır ki, saxlanılanlar arasında:

* Ulvi Həsənli;
* Sevinc Vaqifqızı;
* Hafiz Babalı;
* Nərgiz Absalamova;
* Elnarə Qasımova;
* Məhəmməd Kekalov

olub.

AŞPA bildirir ki, Abzas Media əməkdaşlarına qarşı ittihamlar müstəqil jurnalistika və korrupsiya araşdırmaları ilə əlaqəli görünür.

Hesabatda Ulvi Həsənlinin məhkəmədə dediyi sözlər də yer alır:

“Biz azad söz və müstəqil media naminə azadlığımızı itirmişik”.

AŞPA qeyd edir ki, Abzas Media əməkdaşlarına verilən uzunmüddətli həbs cəzaları “cinayət hüququndan jurnalistləri cəzalandırmaq üçün istifadə olunması” nümunəsidir.

⸻

Meydan TV, Toplum TV və digər media qurumları

Hesabatda Azərbaycanda fəaliyyət göstərən digər müstəqil media qurumlarına qarşı tədbirlər də qeyd edilir.

Sənəddə:

* Meydan TV;
* Toplum TV;
* Kanal 11;
* Kanal 13;
* Radio Free Europe/Radio Liberty

ilə bağlı təqiblərdən bəhs edilir.

AŞPA hesab edir ki, bu media qurumlarının əməkdaşları “saxta ittihamlarla” təqib olunublar.

⸻

Jurnalistlərə qarşı zorakılıq halları

Hesabatda jurnalistlərə qarşı fiziki hücum və təhdid nümunələri də yer alır.

Əvəz Hafizlinin qətli

AŞPA jurnalist və LGBTİ hüquqları fəalı Avaz Hafizli-nin 2022-ci ildə öldürülməsini ayrıca qeyd edir.

Hesabatda onun fəaliyyəti, LGBTİ icmasının hüquqlarını müdafiə etməsi və ölümünün nifrət motivli cinayət kimi araşdırılması ilə bağlı narahatlıqlar ifadə olunur.

Aytən Məmmədovaya hücum

Sənəddə jurnalist Aytən Məmmədova-ya qarşı 2022-ci ildə həyata keçirilən bıçaqlı hücumdan da bəhs edilir.

Bildirilir ki, hücum edən şəxs onun qızını öldürməklə hədələyib və jurnalist fəaliyyətini dayandırmasını tələb edib.

⸻

Sürgündə olan jurnalistlərə qarşı təqiblər

AŞPA hesabatında xaricdə yaşayan azərbaycanlı jurnalist və fəallara qarşı hücumlar da araşdırılır.

Məhəmməd Mirzəli işi

Sənəddə Fransada yaşayan blogger Məhəmməd Mirzəli-nin bir neçə dəfə hücuma məruz qalması qeyd edilir.

Hesabatda 2021-ci ildə onun bıçaqlı hücum nəticəsində ağır yaralandığı, 2022-ci ildə isə ona qarşı sui-qəsd cəhdinin qarşısının alındığı bildirilir.

AŞPA bu hadisəni transsərhəd repressiya nümunəsi kimi təqdim edir.

Vidadi İsgəndərlinin öldürülməsi

Hesabatda Fransada yaşayan hüquq müdafiəçisi Vidadi İsgəndərli-nin 2024-cü ildə öldürülməsi də qeyd olunur.

Sənəddə hadisənin xaricdə yaşayan hökumət tənqidçilərinə qarşı təhlükələrin artdığını göstərdiyi vurğulanır.

⸻

Hüquq müdafiəçiləri və fəallar

AŞPA hesabatında bir sıra hüquq müdafiəçilərinin və fəalların işi də yer alır.

Bunlar arasında:

* Bakhtiyar Hajiyev;
* Akif Qurbanov;
* Qubad İbadoğlu;
* Rüfət Səfərov

göstərilir.

Hesabatda onların barəsində qaldırılan cinayət işlərinin siyasi motivli olması ilə bağlı beynəlxalq narahatlıqlar qeyd edilir.

⸻

Akademiklər və sülh fəallarına qarşı ittihamlar

AŞPA alim və tədqiqatçıların da təzyiqlərlə üzləşdiyini bildirir.

Sənəddə:

* Bəhruz Səmədov;
* İqbal Abilov

barəsindəki işlərə toxunulur.

Hesabatda onların Ermənistanla əlaqələr və elmi fəaliyyətləri səbəbilə “dövlətə xəyanət” ittihamları ilə üzləşdiyi qeyd edilir.

⸻

AŞPA Azərbaycana çağırış etdi

Assambleya Azərbaycan hakimiyyətinə bir sıra tövsiyələr verib.

Sənəddə tələb olunur:

* jurnalistlərin, hüquq müdafiəçilərinin və fəalların dərhal azad edilməsi;
* siyasi motivli ittihamların dayandırılması;
* siyasi məhbus kimi tanınan şəxslərin işlərinə yenidən baxılması;
* jurnalistlərə qarşı hücumların effektiv araşdırılması;
* Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinin qərarlarının icrası;
* media və QHT qanunvericiliyinin Venesiya Komissiyasının tövsiyələrinə uyğunlaşdırılması.

AŞPA həmçinin Avropa Şurası ölkələrini Azərbaycan hakimiyyəti ilə əlaqələrdə siyasi məhbus məsələsini qaldırmağa, təqib olunan jurnalistlər və fəallar üçün viza və sığınacaq imkanlarını nəzərdən keçirməyə çağırıb.

⸻

“Azərbaycanda ifadə azadlığı üçün ciddi geriləmə baş verib”

Hesabatın nəticə hissəsində bildirilir ki, 2023-cü ildən sonra Azərbaycanda müstəqil media və vətəndaş cəmiyyəti üçün vəziyyət daha da ağırlaşıb.

Məruzəçi Christophe Lacroix qeyd edir ki, ifadə azadlığı, sərbəst toplaşmaq hüququ, birləşmək azadlığı və ədalətli məhkəmə hüququ ilə bağlı problemlər sistemli xarakter daşıyır.

Sənəddə vurğulanır:

“Sistemli, genişmiqyaslı və ciddi insan hüquqları pozuntularına göz yummaq uzunmüddətli həll yolu deyil və Avropa üçün daha təhlükəsiz, daha dinc gələcəyə gətirməyəcək”.

⸻

Qeyd: Hesabat AŞPA-nın məruzə layihəsidir və burada yer alan qiymətləndirmələr qurumun mövqeyini əks etdirir. Azərbaycan hakimiyyəti bu tip hesabatların bir qismini tənqid edib və ölkədə fundamental hüquq və azadlıqların qorunduğunu bildirib.

Hesabat AŞPA rəsmi səhifəsində yayımlanıb