Norveç Nobel Komitəsi 2023-cü il Nobel Sülh Mükafatı laureatı, insan hüquqları müdafiəçisi Nargis Məhəmmədiyə qarşı artan təhdidlərə görə dərin narahatlığını ifadə edib. Komitənin iyulun 11-də yaydığı açıqlamada Məhəmmədinin vəkilləri vasitəsilə “birbaşa və dolayı yollarla fiziki olaraq aradan qaldırılmaqla” hədələndiyi bildirilir.

Nargis Məhəmmədi Norveç Nobel Komitəsinin sədri Yörgen Vatne Frydnesə təcili telefon zəngi vasitəsilə bu hədələri çatdırıb. Onun sözlərinə görə, İran rejiminə yaxın şəxslər tərəfindən ictimai və beynəlxalq fəaliyyətlərini dayandırmadığı təqdirdə həyatına təhlükə yaradılacağı açıq şəkildə bəyan edilib.

“Rejim nümayəndələri tərəfindən birbaşa və dolayı yollarla ‘fiziki cəhətdən aradan qaldırılmaqla’ hədələnmişəm,” – deyə Məhəmmədinin açıqlamasında vurğulanıb.

Komitənin bəyanatında qeyd olunur ki, bu təhdidlər Nargis Məhəmmədidən İranda ictimai fəallıqdan, beynəlxalq təşkilatlarla əlaqələrdən, insan hüquqları və demokratiya uğrunda mübarizədən imtina etməsini tələb edir.

Nobel Komitəsindən İrana çağırış

Norveç Nobel Komitəsi bu təhdidlərə kəskin reaksiya verərək İran hakimiyyətini həm Nargis Məhəmmədinin həyatını, həm də ümumilikdə fikir azadlığını qorumağa çağırıb:

“Nargis Məhəmmədiyə qarşı edilən hədələr və ümumilikdə, İranda tənqidi fikrə sahib olan bütün vətəndaşların vəziyyəti bizi dərin narahat edir. İran hakimiyyətindən tələb edirik ki, bu insanları qorusun və fikir azadlığına hörmət etsin,” – deyə komitə sədri Frydnes bildirib.

İllərlə davam edən mübarizə və həbs həyatı

Zəncanda doğulmuş Nargis Məhəmmədi etnik mənsubiyyətinə görə Azərbaycan türküdür. O, son 20 il ərzində İranın repressiv rejiminə qarşı apardığı ardıcıl hüquq mübarizəsi ilə beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətini çəkib. 2023-cü ildə bu fəaliyyəti ona Nobel Sülh Mükafatı qazandırıb.

Məhəmmədi 2021-ci ildən bəri beşinci dəfədir ki, həbs olunur və hal-hazırda “İslam Respublikasına qarşı təbliğat yaymaq” ittihamı ilə 12 illik həbs cəzası çəkir. Həbs müddətində də o, qadın məhbuslara qarşı zorakılıq və istismarla bağlı məlumatların yayılmasında israrlı olub.

2023-cü ilin dekabrında təcili tibbi yardım səbəbilə müvəqqəti olaraq azadlığa buraxılsa da, iyulun 7-də verdiyi bəyanatda rejim tərəfindən yenidən həbsxanaya qaytarıldığını açıqlayıb.

“Əgər məni istəyirlərsə, qoy bunun məsuliyyətini daşıyaraq özləri həbs etsinlər — mən sakitcə həbsxanaya qayıtmayacağam,” – deyə Məhəmmədi bildirib və bunu “vətəndaş itaətsizliyi” aktı olaraq seçdiyini vurğulayıb.

Beynəlxalq təzyiq və ictimai dəstək zərurəti

Hüquq müdafiəçiləri və beynəlxalq təşkilatlar bu təhdidlərin ciddi şəkildə araşdırılmasını, Məhəmmədinin dərhal və qeyd-şərtsiz azad olunmasını tələb edirlər. Onlar hesab edirlər ki, İran rejiminin bu addımları təkcə Məhəmmədiyə deyil, bütövlükdə insan haqları hərəkatına və azad söz prinsipinə qarşı yönəlib.

Müşahidəçilər bildirirlər ki, Nargis Məhəmmədinin həyatı real təhlükə altındadır və beynəlxalq ictimaiyyət susmamalı, rejimin mümkün hücumlarını qabaqlamaq üçün açıq və sərt mövqe sərgiləməlidir.


Qeyd: Nargis Məhəmmədinin Azərbaycan türküsü olması həm İran daxilində azərbaycanlıların hüquqi vəziyyəti, həm də etnik azlıqların təqib olunması məsələsində diqqətəlayiq kontekstdədir. Bu, onun yalnız hüquq müdafiəçisi deyil, eyni zamanda milli kimliyi hədəf alınan bir şəxs kimi də simvolik əhəmiyyət daşımasına səbəb olur.