Rusiya Çin ittifaqının qalması, ABŞ-n mövqeyinə necə təsir göstərdi?

Trampın son bəyanatı Ukrayna müharibəsinə yanaşmada onun mövqeyinin əsaslı şəkildə dəyişdiyini göstərir. Artıq o, bu bəyanatda neytrallığını nümayiş etdirən vasitəçi kimi deyil, Kiyevin Avropa və NATO-nun dəstəyi ilə öz ərazi bütövlüyünü bərpa edəcəyinə inanan müttəfiqi kimi danışıb.

Bir vaxtlar Rusiyanın Hitleri məğlub etməsini tez-tez xatırladaraq onun məğlubedilməzliyini vurğulayan Trampın indi Rusiyanı “kağız pələng” adlandırması, Putinin kəskin iqtisadi çətinliklər içində olduğunu və müharibədə nəticəyə nail ola bilmədiyini deməsi, hazırkı mərhələdə Ukrayna üçün mühüm strateji üstünlük yaradır. Bu, ABŞ-ın bundan sonra Avropa ilə birlikdə Ukraynanın qələbəsinə yardım göstərəcəyi və ən əsası NATO-nun vəsaitləri hesabına Kiyevə lazım olan silah-sur­satı göndərməkdə davam edəcəyi anlamına gəlir.

Zelenskinin Trampla görüşündən sonra verdiyi açıqlamada onun “əlində mühüm informasiyalar var” deməsi də diqqət çəkən ifadədir. Görünür, Trampın mövqeyinin bu qədər möhkəmlənməsinin bir səbəbi də Rusiyanın müharibə aparmaq və bundan sonra uğur qazanmaq üçün imkanlarının tükənməsi ilə bağlıdır. Tramp, özü də bəyanatında buna işarə edərək deyib ki, Rusiyanın bütün maliyyə resurslarının müharibəyə cəlb olunması və ölkə əhalisinin bunun nəticələrini hiss etməyə başlaması, Ukraynanaya güclənərək ruh yüksəkliyi ilə öz ərazi bütövlüyünü bərpa etmək imkanı yaradır.

Trampın mövqeyinin bu şəkildə dəyişməsini yalnız yuxarıda toxunduğumuz fikirlərlə izah etmək yetərli olmaz. Aydındır ki, burada onun bu yaxınlarda İngiltərəyə etdiyi səfərin də dərin izlərini göz ardı etməmək lazımdır. Ancaq, əsas məsələ Trampın neytral vasitəçilik mövqeyindən çıxış edərək Rusiyanı Çindən ayıra biləcəyinə bəslədiyi ümidlərin boşa çıxmasıdır. Onun hətta Ukraynaya ərazi güzəştləri ilə bağlı göstərdiyi bütün cəhdlərinə baxmayaraq, bu baş vermədi.

Vaxtilə Ukrayna məsələsini Baydenin “müharibəsi” adlandıran və onun Amerikanın qlobal təhlükəsizlik maraqları üçün yaratdığı təhlükələri görə bilməyən Tramp indi fərqindədir ki, Rusiya ilə ABŞ arasında okeanın olması, heç də onun ölkəsini gələcək təhlükələrdən sığortalamır. Əgər, Rusiya bu müharibədə strateji məğlubiyyətə uğradılmasa, yaxın gələcəkdə Çinlə rəqabətdə hərbi-strateji balansı Vaşinqtonun əleyhinə dəyişə bilər. Və ona görə də Tramp nəhayət indi qəbul edir ki, Ukrayna müharibəsi həm də elə ABŞ- dövlətinin öz məsələsidir. Xatırlayırsınızsa bu yaxınlarda Pekində keçirilən ŞƏT tədbiri günlərində Tramp sosial şəbəkə hesabından Çin prezidenti Sİn Cin Pinə xitabən onun Putin və Kim Çeninlə birlikdə ABŞ-a qarşı sui qəsd hazırladığı barədə açıq mətnlə mesaj yazmışdı. Bu baxımdan Trampın son bəyanatına həm də onun bu mesajının davamı kimi də baxmaq olar.

Digər tərəfdən, Ukrayna məsələsində uzun müddətli neytral qalmaq, qlobal dünya hakimiyyətində ABŞ-ın əsas istinad nöqtəsi sayılan anglosaks birliyinin də parçalanmasına yol açardı. Görünür, İngiltərə səfəri də ona bu təhlükəni daha aydın görmək imkanı verib. Hazırda bir tərəfdən Rusiya-Çin yaxınlaşmasınin getdikcə daha da dərinləşməsi, o biri tərəfdən də son günlərdə Moskvanın NATO-nun hava məkanını tez-tez pozaraq təhdidləri artırması, gələcəkdə ABŞ-ın əsas resurslarını Asiyaya doğru səfərbər etməsinin qarşısını alaraq, öz müttəfiqlik öhdəliklərini yerinə yetirərək Avropanın təhlükəsizliyini qorumaq zərurəti ilə üz-üzə qoya bilər. Bu öhdəlikdən həm də ona görə imtina oluna bilməz ki, Çin problemi ilə başa çıxa bilmək üçün ABŞ-a Avropanın müttəfiqliyi lazımdır.

Və bu da göstərir ki, Ukrayna müharibəsi bu gün heç də bir ölkənin ərazi problemi deyil, bu yeni dünya düzəninin əsas qlobal təhlükəsizliyin açar məsələlərindən biridir. Ona görə də indi ABŞ üçün də Rusiya təhlükəsinin onun maraqları üçün yaratdığı problemin qarşısını almağın yolu elə onu Ukraynada strateji məğlubiyyətə uğratmaqdan keçir.