İqtisadçı Rövşən Ağayev tərəfindən qaldırılan məsələ – rəsmi statistikaya görə 18 yaşdan yuxarı əhalinin 7,5 milyondan çox olduğu halda seçici siyahılarında bu rəqəmin 6,3 milyon göstərilməsi – təkcə texniki uyğunsuzluq deyil. Bu, daha geniş bir problemi, yəni ölkədə əhali uçotu, miqrasiya və qeydiyyat sistemlərinin nə dərəcədə real vəziyyəti əks etdirdiyini gündəmə gətirir.

Fərq təxminən 1,2 milyon nəfərdir və bu, ümumi potensial seçicilərin təxminən 15%-inə bərabərdir. Bu qədər böyük kənarlaşmanı bir səbəblə izah etmək çətindir. Əksinə, burada bir neçə paralel amilin təsiri ehtimal olunur.

Ən real səbəblərdən biri kütləvi xarici miqrasiyadır. Uzun illərdir ki, xeyli sayda Azərbaycan vətəndaşı faktiki olaraq ölkə xaricində yaşayır, lakin hüquqi olaraq qeydiyyatdan çıxmayıb. Bu insanlar rəsmi əhali statistikasında qalır, amma seçici siyahılarında müxtəlif səbəblərlə yer almaya bilər – məsələn, konsulluq qeydiyyatının olmaması və ya aktiv seçici statusunun təsdiqlənməməsi səbəbindən.

Digər mühüm məsələ qeydiyyat (propiska) sistemidir. Azərbaycanda yaşayış yeri ilə faktiki məskunlaşma arasında ciddi fərqlər var. İnsanların bir qismi rəsmi qeydiyyatda olduğu ünvanda yaşamır, bəziləri isə ümumiyyətlə qeydiyyatsızdır. Bu isə seçici siyahılarının tərtibində ciddi boşluqlar yaradır.

Üçüncü amil məlumat bazalarının keyfiyyəti ilə bağlıdır. Əhali statistikasını aparan qurumlarla seçici siyahılarını hazırlayan strukturların məlumatları tam sinxron olmaya bilər. Bu isə “kağız üzərində mövcud olan” və “realda aktiv olan” vətəndaşlar arasında fərq yaradır.

Burada diqqət çəkən məqam odur ki, məsələ yalnız seçki prosesi ilə məhdudlaşmır. Əslində bu fərq ölkədə real demoqrafik mənzərəni qiymətləndirmək üçün ciddi siqnaldır. Əgər 1 milyondan çox insanın harada olduğu, hansı statusda yaşadığı dəqiq bilinmirsə, bu, sosial siyasətdən tutmuş iqtisadi planlaşdırmaya qədər bir çox sahədə qərarların keyfiyyətinə təsir edir.

Seçki kontekstində bu məsələ adətən siyasi müzakirə doğurur. Amma daha fundamental problem odur ki, dəqiq və şəffaf statistika olmadan ölkənin real əhali dinamikasını, miqrasiya səviyyəsini və urbanizasiya proseslərini düzgün analiz etmək mümkün deyil.

Bu səbəbdən məsələni yalnız “seçici siyahısında kim var, kim yoxdur” səviyyəsində deyil, daha geniş – idarəetmə və məlumat sistemlərinin keyfiyyəti prizmasından qiymətləndirmək daha doğru olar.