Vaşinqton, 18 iyun 2025 — ABŞ Dövlət Departamenti tələbə vizası üçün müraciət edənlərə sosial media hesablarını “hər kəsə açıq” rejimə keçirməyi şərt qoyub. Yeni qayda bu günlərdə viza müraciətlərində görüşlərin yenidən başlaması ilə paralel elan olunub və artıq tətbiqə keçib.

Rəsmi açıqlamada qeyd olunub ki, bu şərt təhlükəsizlik məqsədləri ilə tətbiq edilir. ABŞ hökuməti sosial media hesablarında ölkəyə və onun institutlarına qarşı “düşmən münasibət” ola biləcək məzmunun araşdırılacağını bildirib. “Sosial media hesablarını ictimai rejimə keçirməkdən imtina edən şəxslər viza şərtlərindən yayınmaqda şübhəli bilinə bilər və onların müraciətləri rədd edilə bilər”, – deyə Dövlət Departamentinin açıqlamasında bildirilib.

Yeni tələb nəyi dəyişir?

Tələbə vizası (F-1, M-1 kateqoriyaları) almaq istəyənlər bundan sonra Facebook, Instagram, X (keçmiş Twitter), TikTok və digər platformalardakı hesablarını konsulluq əməkdaşlarının sərbəst şəkildə araşdıra bilməsi üçün tam ictimai rejimə keçirməlidirlər.

Əvvəllər viza ərizələrində istifadəçilərdən son 5 ildə istifadə etdikləri sosial media hesablarının adları istənilirdi. Lakin həmin profillərin bağlı və ya məhdudlaşdırılmış olması konsulluğun dərin yoxlamasına imkan vermirdi. Yeni şərtlə isə hökumət nümayəndələri hesabları birbaşa müşahidə edə biləcək.

ABŞ hökuməti nə axtarır?

Yeni yoxlama çərçivəsində viza məmurları aşağıdakı xüsusiyyətlərə malik məzmunları nəzərdən keçirə bilərlər:
• ABŞ hökumətinə və ya siyasətinə qarşı sərt tənqidlər
• ABŞ-ın institusiyalarına qarşı nifrət və ya çağırış xarakterli mesajlar
• Radikal və ekstremist fikirlərin paylaşımı
• Siyasi və ya ideoloji çağırışlar
• ABŞ-da qalma niyyətinə zidd olan fəaliyyətlər

Tənqidlər və insan hüquqları ilə bağlı narahatlıqlar

Bu addım şəxsi həyat toxunulmazlığı, fikir azadlığı və rəqəmsal hüquqlar baxımından ciddi suallar doğurur. İnsan hüquqları sahəsində fəaliyyət göstərən qurumlar bildirirlər ki, bu tələb bir növ fikir və mövqe filtrasiyası məqsədi daşıya bilər.

“Electronic Frontier Foundation” (EFF) kimi təşkilatlar daha öncə ABŞ-ın bu cür sosial media monitorinqi təşəbbüslərini “rəqəmsal kəşfiyyat vasitəsi” adlandırmışdı. Qeyd olunurdu ki, bu praktika istifadəçiləri öz fikirlərini senzura etməyə və təhlükəsizlik qorxusu ilə özlərini ifadə etməkdən çəkinməyə məcbur edə bilər.

Azərbaycandan müraciət edənlər üçün nə dəyişəcək?

Azərbaycan vətəndaşları da bu tələbdən yayınmır. ABŞ-ın Azərbaycandakı səfirliyi və konsulluğu da müraciətçilərin sosial media fəaliyyətini nəzərdən keçirəcək. Siyasi və ictimai məsələlərdə aktiv olan şəxslərin “problematik” hesab edilə biləcək paylaşmaları viza prosesinə mənfi təsir göstərə bilər.

Bəzi ekspertlərə görə, bu tələbin tətbiqi ilə sosial şəbəkələrdəki ironik, satirik və ya tənqidi paylaşımlar belə yanlış başa düşülərək imkanların itirilməsi ilə nəticələnə bilər.

Nəticə: Rəqəmsal şəffaflıq, yoxsa nəzarət?

ABŞ hökuməti bu addımı təhlükəsizlik və milli maraqları qorumaq məqsədilə izah etsə də, insan hüquqları müdafiəçiləri və immiqrasiya hüquqşünasları bu praktikanın gizli senzura və fikir ifadəsinə qarşı təzyiq aləti olduğunu iddia edirlər.

Sosial media hesablarını “açıq” rejimə keçirmək artıq yalnız texniki məsələ deyil. Bu, vizanın qəbul və ya rədd edilməsi ilə nəticələnə biləcək yeni “test zonası”dır.