Milli Məclisin bu gün keçirilən plenar iclasında “Azərbaycan Respublikasının 2026-cı il dövlət büdcəsi haqqında” qanun layihəsi birinci oxunuşda müzakirəyə çıxarılıb. İqtisadi siyasət, sənaye və sahibkarlıq komitəsinin sədri Azər Əmiraslanov büdcə zərfi ilə bağlı geniş məruzə ilə çıxış edərək, sənədin əsas istiqamətləri, maliyyə parametrləri və strateji məqsədləri barədə məlumat verib.

“2026-cı ilin büdcəsi ‘Konstitusiya və Suverenlik’ ilinin çağırışlarına cavab verir”

A. Əmiraslanov bildirib ki, 2026-cı il büdcə zərfi ölkənin suverenliyini və iqtisadi müstəqilliyini gücləndirməyi hədəfləyən strateji sənəddir. Onun sözlərinə görə, Prezident İlham Əliyevin müəyyən etdiyi iqtisadi kurs və müstəqil siyasət büdcə sənədində tam şəkildə öz əksini tapıb.

Komitə sədri vurğulayıb ki, büdcə layihəsi “ali siyasi sənəd” xarakteri daşıyır və iqtisadi blokun vahid mövqeyini ifadə edir.

Gəlirlərin və xərclərin əsas göstəriciləri

2026-cı il dövlət büdcəsində:
• Gəlirlər: 38,6 milyard manat
• Xərclər: 41,7 milyard manat
• Kəsir: 3,1 milyard manat (ÜDM-in 2,3%-i)

Makroiqtisadi proqnozlara əsasən gələn il iqtisadi artım 2,9%, orta illik inflyasiya isə 4,8% səviyyəsində gözlənilir. Neftin orta illik ixrac qiyməti 65 dollar, manatın məzənnəsinin isə sabit qalacağı proqnozlaşdırılır.

Sosial yönümlü və təhlükəsizlik prioritetli büdcə

Sosial xərclərin 17,1 milyard manatla dövlət büdcəsinin 41%-ni təşkil etməsi növbəti ildə də sosial siyasətin prioritet olacağını göstərir. Müdafiə və milli təhlükəsizliyə isə 8,7 milyard manat ayrılması nəzərdə tutulub.

Komitə sədri bildirib ki, müasir ordu quruculuğu və təhlükəsizlik tələbləri bu sahəyə ayrılan vəsaitin artırılmasını zəruri edir.

Neftin payı azalır, qeyri-neft sektoru böyüyür

A. Əmiraslanov iqtisadiyyatda baş verən struktur dəyişikliklərinə diqqət çəkərək qeyd edib ki:
• 2026-cı ildə qeyri-neft ÜDM-i 5% artacaq,
• Neft-qaz ÜDM-i isə 2,4% azalacaq.

Bu tendensiya nəticəsində iqtisadiyyatın qeyri-neft sektorunun payı 2026-cı ildə 76%-ə, 2029-cu ildə isə 80%-ə yüksələcək.

O əlavə edib ki, neft hasilatındakı azalmanın geoloji və texniki səbəblərdən qaynaqlandığı əvvəldən proqnozlaşdırılıb və bu, tənəzzül kimi qiymətləndirilə bilməz.

Neft Fondundan transfert azalır

2026-cı ildə Dövlət Neft Fondundan transfert 11,4% azaldılaraq 12,8 milyard manata endirilir. Bununla da:
• Fondu aktivlərinin qorunması,
• Büdcənin neft gəlirlərindən asılılığının azaldılması

hədəflənir. 2026-cı ildə transfertin büdcədəki payı 33%-ə düşəcək.

Qeyri-neft gəlirləri artır

Növbəti il qeyri-neft-qaz gəlirlərinin 10,6% artması nəzərdə tutulur. Beləliklə, gəlirlərin 57%-i qeyri-neft sektorundan təmin ediləcək. 2029-cu ildə isə cari xərclərin 100%-nin qeyri-neft gəlirləri hesabına qarşılanması planlaşdırılır.

Büdcə konsolidasiyası və mühafizəkar artım siyasəti

A. Əmiraslanov büdcədə gəlir və xərclərin cəmi 0,7% artmasını “zəiflik yox, güclü tərəf” adlandırıb:

“Əgər Neft Fondundan transfert azaldılmasaydı, gəlir və xərclər 5%-ə qədər artardı. Lakin bu, dayanıqlı büdcə prinsiplərinə uyğun olmaz və orta müddətdə fiskal risklər yaradardı.”

Təkliflər

Komitə sədri aşağıdakı təklifləri səsləndirib:
• Qeyri-neft gəlirlərinin artması üçün sahibkarlıq potensialının tam səfərbər edilməsi,
• Büdcə xərclərinin səmərəliliyinin artırılması üçün konkret meyarların tətbiqi,
• Sosial, iqtisadi və maliyyə təhlükəsizliyini əhatə edən Vahid İqtisadi Təhlükəsizlik Konsepsiyasının hazırlanması,
• Büdcə reqlamentinin və metodologiyasının təkmilləşdirilməsi.

Komitə layihəni dəstəklədi

Sonda A. Əmiraslanov bildirib ki, Hesablama Palatasının rəyi və aparılan müzakirələr layihənin büdcə qanunvericiliyinin tələblərinə uyğun olduğunu göstərir.

Komitə sədri deputatları qanun layihəsini birinci oxunuşda dəstəkləməyə çağırıb.