2020-ci ilin avqust ayında Belarusda prezident seçkilərindən sonra minlərlə insan küçələrə çıxaraq Aleksandr Lukaşenkoya qarşı etiraz etdi. Bu seçkilər beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən saxta sayıldı. Əslində, insanlar hələ seçkidən əvvəl də küçələrə çıxmağa başlamışdılar. Seçkidən sonra isə hakimiyyət etirazları daha sərt şəkildə yatırdı, çoxlu insan həbs edildi.

İndi, beş il sonra, sürgündə yaşayan üç jurnalist danışır:
• Sonya Groysman – Rusiyalı jurnalist, hazırda Barselonada yaşayır.
• Leyla Mustafayeva – Azərbaycanlı jurnalist, Berlindədir.
• Mikita – Belaruslu fəal, Varşavada yaşayır. Təhlükəsizlik səbəbilə soyadını açıqlamır.

Onlar taz Panter Fondunun təşkil etdiyi bir tədbirdə iştirak ediblər və bu podkastda fikirlərini bölüşüblər.

Etirazlar dayanıbmı?

Rusiyada, müharibə başlayandan bəri, küçə etirazları demək olar ki, yoxdur. Amma Groysman deyir ki, 40 minə yaxın müxtəlif etiraz aksiyası baş verib – bunlar birbaşa müharibəyə qarşı olmasa da, başqa yollarla narazılığı ifadə edir. “Etiraz yox olmayıb, sadəcə dəyişib,” – deyə o bildirir.

Azərbaycanda vəziyyət necədir?

Leyla Mustafayeva deyir ki, Avropa ilə iqtisadi əlaqələr sıxlaşdıqca, Azərbaycan hakimiyyətinə qarşı tənqidlər azalır. “Bu da rejimi cəsarətləndirir və insanları qorxudur. İnsanlar artıq etiraz etməkdən çəkinirlər.”

Mədəniyyət sahəsində də azadlıq yoxdur

Rusiyada və Belarusda bir çox sənətçi həbsdədir və ya ölkədən qaçıb. Azərbaycanda isə bir çox sənət adamı hökumətlə yaxındır və tənqid etməyə icazə verilmir. Yaradıcı etiraz əsasən yalnız sürgündə mümkündür.

Sürgündə təhlükəsizlik varmı?

Sürgündə belə bu insanlar təhdid və təqiblərlə üzləşirlər – bəzən Avropada belə izlənilir və qorxudulurlar. Amma buna baxmayaraq, sürgün onlar üçün bir fürsətdir: burada azad şəkildə birləşə, işləyə və öz etirazlarını təşkil edə bilirlər.

Podcast: “Azad Söz”